Yorkshire (còn gọi Đại Bạch, Large White) và Landrace là hai giống heo ngoại lông trắng được dùng nhiều nhất làm nái ở Việt Nam. Yorkshire có gốc từ Anh, tai đứng, khung xương chắc, nái đẻ sai và bền. Landrace có gốc từ Đan Mạch, tai to cụp về phía trước, thân dài, nái nhiều sữa. Lai hai giống với nhau cho nái lai hai máu (LY hoặc YL) — nái nền của phần lớn trại heo thịt hiện nay.
Yorkshire: con heo trắng tai đứng từ miền Bắc nước Anh
Yorkshire hình thành ở hạt Yorkshire và vùng lân cận nước Anh trong thế kỷ 19, khi người chăn nuôi Anh chọn lọc heo địa phương và lai với heo châu Á để có heo lớn, đẻ sai. Giống được công nhận với tên Large White ở Anh; khi sang Bắc Mỹ và nhiều nơi khác thì thường gọi là Yorkshire. Ở Việt Nam, tên Đại Bạch là dịch theo nghĩa "heo trắng lớn".
Nhận dạng Yorkshire:
- Lông da trắng toàn thân, da hồng.
- Tai đứng, hơi hướng về phía trước.
- Mặt hơi gãy (sống mũi hơi lõm), mõm vừa.
- Thân dài, lưng thẳng hoặc hơi cong, bốn chân chắc.
Yorkshire được đánh giá cao vì cân bằng: nái đẻ sai, nuôi con khá, chân móng chắc, thích nghi rộng. Đực Yorkshire cũng hay được dùng để lai với nái nội trong chương trình F1 thời trước.
Landrace: heo tai cụp thân dài của Đan Mạch
Landrace Đan Mạch được tạo ra từ cuối thế kỷ 19, bằng cách lai heo bản địa Đan Mạch với Large White của Anh và chọn lọc kiên trì để có heo cho thịt ba chỉ và thịt lưng hợp làm bacon — mặt hàng Đan Mạch xuất sang Anh. Từ gốc Đan Mạch, nhiều nước tạo ra dòng Landrace riêng (Landrace Mỹ, Landrace Bỉ, Landrace Thuỵ Điển…), nên trên thị trường Việt Nam có heo Landrace từ nhiều nguồn khác nhau.
Nhận dạng Landrace:
- Lông da trắng.
- Tai to, mềm, cụp che gần kín mắt — đây là dấu hiệu dễ phân biệt nhất với Yorkshire.
- Thân rất dài, nhìn ngang có dáng hình nêm: phần sau to hơn phần trước.
- Mõm dài, đầu tương đối nhỏ so với thân.
Nái Landrace nổi tiếng nhiều sữa và nuôi con tốt. Điểm yếu hay được nhắc: chân móng kém chắc hơn Yorkshire, nhạy với nền chuồng trơn, cứng; chịu nóng kém.
So sánh hai giống
Các đặc điểm sau mang tính xu hướng chung của giống. Trong thực tế, chênh lệch giữa các dòng của cùng một giống có khi còn lớn hơn chênh lệch giữa hai giống.
| Đặc điểm | Yorkshire (Đại Bạch) | Landrace |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Anh, thế kỷ 19 | Đan Mạch, cuối thế kỷ 19 |
| Tai | Đứng | To, cụp về phía trước |
| Thân | Dài, cân đối | Rất dài, hình nêm |
| Điểm mạnh | Đẻ sai, bền, chân móng chắc | Nhiều sữa, nuôi con tốt, thân dài |
| Điểm cần lưu ý | Chịu nóng kém như heo ngoại nói chung | Chân móng kém chắc hơn, rất nhạy nóng |
| Vai trò | Dòng mẹ, đôi khi dùng đực lai nái nội | Dòng mẹ |
Về sinh sản, nái của cả hai giống nuôi tốt thường đẻ khoảng 10–13 con mỗi lứa theo tài liệu kỹ thuật, các dòng chọn lọc hiện đại có thể cao hơn. Thời gian mang thai khoảng 114 ngày như mọi giống heo. Nái ngoại thành thục muộn hơn heo nội; thời điểm phối lần đầu và cách nuôi nái hậu bị nằm ở danh mục sinh sản.
Nái lai LY và YL: vì sao ít ai nuôi nái thuần
Đa số trại thương phẩm không nuôi nái Yorkshire thuần hay Landrace thuần, mà nuôi nái lai F1 của hai giống. Quy ước thường gặp: chữ đầu là giống đực, chữ sau là giống cái. LY là đực Landrace × nái Yorkshire, YL là đực Yorkshire × nái Landrace. Về thực hành, hai loại này dùng gần như nhau.
Lý do dùng nái lai là ưu thế lai: con lai giữa hai giống khác nhau thường khoẻ hơn, đẻ sai hơn, nuôi con tốt hơn trung bình của bố mẹ. Với các chỉ tiêu sinh sản, ưu thế lai thể hiện rõ hơn so với các chỉ tiêu tăng trọng. Nái LY hay YL sau đó được phối với đực cuối như Duroc hoặc Pietrain × Duroc để ra heo thịt ba máu, bốn máu. Phần tổ hợp lai và đực cuối có bài riêng trong danh mục này.
Còn heo Yorkshire và Landrace thuần chủ yếu nằm ở trại giống ông bà, trại giống cụ kỵ — nơi giữ dòng thuần để sản xuất nái lai bán ra.
Nuôi heo trắng ngoại ở Việt Nam: ba vùng ba nỗi lo
Miền Bắc
Mùa đông rét và mùa xuân nồm ẩm là hai thời điểm khó. Nồm làm nền chuồng trơn ướt — Landrace chân yếu dễ trượt ngã, viêm khớp, nứt móng. Giữ nền khô, nhám vừa phải, không để đọng nước.
Miền Trung
Nắng nóng và gió Tây khô (gió Lào) mùa hè là nỗi lo lớn nhất. Nái ngoại chịu nóng kém, nhiệt độ cao làm giảm ăn, giảm sữa, giảm khả năng thụ thai. Chuồng phải có giải pháp làm mát.
Miền Nam
Nóng quanh năm, cao điểm cuối mùa khô, cộng mùa mưa ẩm kéo dài. Nái trắng dễ bị cháy nắng nếu chuồng hở, sân chơi không có bóng mát. Mùa mưa cần chú ý nền chuồng và vệ sinh.
Các giải pháp chống nóng, giữ ấm, làm mát chuồng được viết chi tiết ở danh mục chuồng trại; ở đây chỉ nhấn mạnh: heo ngoại trắng không phải heo cho chuồng tạm.
Sai lầm hay gặp khi mua nái Yorkshire, Landrace
- Nhìn tai là kết luận giống. Heo lai có tai nửa đứng nửa cụp rất nhiều. Tai không thay được lý lịch.
- Mua heo thịt trắng về làm nái. Heo thịt ba máu trắng tròn trông như nái LY, nhưng giữ làm nái sẽ cho đời sau không đồng đều. Phải mua nái hậu bị từ trại giống có phiếu lý lịch.
- Không hỏi dòng, hỏi trại. Landrace của hai trại khác nhau có thể rất khác nhau. Hỏi trại nguồn, hỏi chỉ tiêu sinh sản của mẹ.
- Bỏ qua chân và móng. Nái chân yếu bị loại sớm, mất đầu tư. Cách xem chân, vú, bộ phận sinh dục có ở bài chọn heo giống.
Học thêm ở đâu
Trung tâm Nghiên cứu lợn Thuỵ Phương (Viện Chăn nuôi, Hà Nội) giữ đàn Yorkshire và Landrace, có thể tư vấn về dòng và lý lịch. Ở phía Nam, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam và các trại giống lớn có chương trình bán nái hậu bị kèm lý lịch. Trung tâm khuyến nông tỉnh có danh sách cơ sở sản xuất giống đã công bố. Khi đến trại giống, xin xem phiếu lý lịch, sổ ghi chép sinh sản của đàn mẹ và giấy chứng nhận cơ sở an toàn dịch bệnh nếu có.
Bảng kiểm khi đi xem nái hậu bị trắng: tai đúng kiểu giống, thân dài, ít nhất 12 vú (tốt hơn là 14) đều và cách đều, bốn chân thẳng, móng đều không nứt, đi lại không khập khiễng, có phiếu lý lịch và giấy kiểm dịch.
Câu hỏi thường gặp
Heo Đại Bạch là giống gì?
Đại Bạch là tên Việt của giống Large White, còn gọi Yorkshire, có nguồn gốc từ nước Anh. Heo lông trắng toàn thân, tai đứng, thân dài, nái đẻ sai và bền, được dùng nhiều làm dòng mẹ trong chăn nuôi heo.
Phân biệt heo Yorkshire và Landrace thế nào?
Dấu hiệu dễ nhất là tai: Yorkshire tai đứng, Landrace tai to cụp xuống che gần kín mắt. Landrace thân dài hơn, dáng hình nêm, còn Yorkshire cân đối và chân chắc hơn. Heo lai thì tai có thể nửa đứng nửa cụp.
Nái LY và YL là gì?
Đó là nái lai hai máu giữa Landrace và Yorkshire. Theo quy ước, LY là đực Landrace phối nái Yorkshire, YL là ngược lại. Nái lai được dùng rộng rãi vì ưu thế lai giúp đẻ sai và nuôi con tốt hơn.
Nái Landrace đẻ bao nhiêu con?
Theo tài liệu kỹ thuật, nái Landrace và Yorkshire nuôi tốt thường đẻ khoảng 10–13 con mỗi lứa, các dòng chọn lọc hiện đại có thể cao hơn. Con số thực tế phụ thuộc dòng, thể trạng nái, cách phối và chăm sóc.
Có nên nuôi nái Landrace thuần không?
Hộ và trại thương phẩm thường nuôi nái lai LY hoặc YL thay vì nái thuần vì nái lai khoẻ và đẻ sai hơn nhờ ưu thế lai. Nái thuần chủ yếu được giữ ở trại giống để sản xuất nái lai.
