Nuôi heo theo VietGAP (trong chăn nuôi gọi đúng là VietGAHP — thực hành chăn nuôi tốt) chủ yếu là làm đúng quy trình và ghi chép đủ để truy được nguồn gốc: con giống từ đâu, ăn cám gì, dùng thuốc và vaccine gì, ngày nào, ai làm, sát trùng khi nào, heo ốm chết xử lý ra sao, chất thải đi đâu, bán cho ai. Không có sổ thì không được chứng nhận, dù chuồng có sạch đến đâu.
VietGAP, VietGAHP là gì
GAP là viết tắt tiếng Anh của Thực hành nông nghiệp tốt. VietGAP là bộ quy trình của Việt Nam theo tinh thần đó. Với chăn nuôi, Bộ Nông nghiệp ban hành quy trình riêng mang tên VietGAHP (chữ H là husbandry — chăn nuôi), trong đó có quy trình cho chăn nuôi heo từ năm 2008, sau đó có thêm các hướng dẫn đơn giản hoá cho chăn nuôi nông hộ. Người nuôi và người mua thường gọi chung là "nuôi heo VietGAP".
Mục tiêu của quy trình gồm bốn ý: thịt an toàn cho người ăn, đàn heo khoẻ, môi trường không bị ô nhiễm, người lao động an toàn. Quy trình không bắt dùng giống hay cám cụ thể nào, mà đòi hỏi làm có kiểm soát và có bằng chứng.
Chứng nhận do các tổ chức chứng nhận được cơ quan có thẩm quyền chỉ định thực hiện, có thời hạn và có giám sát định kỳ. Văn bản cụ thể có thể được cập nhật theo thời gian; khi muốn làm chứng nhận, hãy hỏi trung tâm khuyến nông hoặc sở nông nghiệp tỉnh về bản quy trình đang áp dụng.
Những nhóm yêu cầu chính
| Nhóm | Yêu cầu chính (khái quát) |
|---|---|
| Địa điểm, chuồng trại | Vị trí phù hợp quy hoạch, tách khu nuôi với khu ở, có rào, có hố sát trùng, có khu cách ly, kho thức ăn và kho thuốc riêng |
| Con giống | Có nguồn gốc rõ ràng, có giấy kiểm dịch, có cách ly theo dõi khi nhập |
| Thức ăn, nước uống | Thức ăn có nhãn, nguồn gốc, không chứa chất cấm; nước uống đạt yêu cầu vệ sinh; lưu mẫu hoặc lưu nhãn theo quy định |
| Thuốc thú y, vaccine | Chỉ dùng thuốc được phép lưu hành, theo chỉ định của người có chuyên môn thú y, tuân thủ thời gian ngưng thuốc trước khi bán |
| Vệ sinh, an toàn sinh học | Quy định người ra vào, sát trùng, kiểm soát chuột, côn trùng, chim, động vật khác |
| Quản lý dịch bệnh | Theo dõi sức khoẻ, cách ly heo ốm, khai báo dịch, xử lý xác heo chết đúng quy định |
| Chất thải, môi trường | Thu gom, xử lý phân và nước thải, không xả thẳng ra môi trường |
| Người lao động | Được tập huấn, có bảo hộ lao động, khám sức khoẻ |
| Ghi chép, truy xuất | Lưu hồ sơ đầy đủ theo thời gian quy định, truy được nguồn gốc từng lứa |
Sổ ghi chép: phải ghi những gì
Đây là phần làm nhiều người nản, nhưng cũng là phần hữu ích nhất ngay cả khi không định làm chứng nhận. Một bộ sổ cho trại nhỏ có thể gồm các trang sau.
1. Sổ nhập con giống
Ngày nhập, số lượng, giống, khối lượng ước, tên và địa chỉ cơ sở bán, số giấy kiểm dịch, các vaccine đã tiêm ở trại nguồn, ô nuôi.
2. Sổ thức ăn
Ngày nhập, tên và loại thức ăn, nhà sản xuất, số lô, số lượng, nơi mua. Giữ lại nhãn bao hoặc ảnh nhãn. Nếu tự phối trộn: ngày trộn, thành phần, nguồn nguyên liệu.
3. Sổ dùng thuốc và vaccine
Ngày, ô hoặc số tai heo, tên thuốc hoặc vaccine, số lô, hạn dùng, lý do dùng, ai chỉ định, ai thực hiện, thời gian ngưng thuốc và ngày sớm nhất được bán. Cột cuối này là cột quan trọng nhất để tránh tồn dư thuốc trong thịt.
4. Sổ theo dõi sức khoẻ, heo ốm, heo chết
Ngày, ô, số con, triệu chứng quan sát được, đã báo thú y chưa, kết luận của thú y, cách xử lý xác heo chết.
5. Sổ vệ sinh, sát trùng
Ngày, khu vực, loại chất sát trùng, người thực hiện. Gồm cả ngày dọn chuồng giữa hai lứa, thay nước hố sát trùng.
6. Sổ khách ra vào
Ngày, tên, lý do đến, đã qua sát trùng chưa, trước đó có đến trại heo khác không.
7. Sổ xử lý chất thải
Ngày nạp hầm biogas hoặc ủ phân, lượng phân bán hoặc chuyển đi, cho ai.
8. Sổ xuất bán
Ngày, số con, khối lượng, người mua, nơi đến, số giấy kiểm dịch (nếu có).
Mẫu một trang sổ dùng thuốc
Có thể kẻ tay vào vở theo mẫu này:
| Ngày | Ô / số tai | Tên thuốc, vaccine | Số lô, hạn dùng | Lý do | Người chỉ định | Người làm | Ngưng thuốc tới ngày |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| … | … | … | … | … | … | … | … |
Không cần đẹp. Cần đúng, đủ, ghi ngay trong ngày. Ghi bù cuối tuần thì sẽ quên.
Lợi ích thật sự của việc ghi chép
Ngay cả khi không bán vào chuỗi đòi chứng nhận, ghi chép giúp người nuôi:
- Không bán heo còn trong thời gian ngưng thuốc — tránh tồn dư kháng sinh trong thịt, tránh bị phạt, giữ uy tín.
- Biết lứa nào tốt, lứa nào kém và vì sao — so được cám, nguồn giống, mùa.
- Có bằng chứng khi có dịch — cho thú y biết đàn đã tiêm gì, nhập từ đâu, giúp khoanh vùng nhanh.
- Có cơ sở làm việc với ngân hàng, bảo hiểm, hợp đồng liên kết.
- Bán được vào chuỗi — siêu thị, bếp ăn tập thể, nhà hàng thường ưu tiên heo có chứng nhận hoặc truy xuất được.
Hộ nhỏ có làm VietGAHP được không
Được, và nhiều nơi đã làm theo nhóm hộ hoặc hợp tác xã: một tổ chức đứng ra làm đầu mối, các hộ thành viên ghi sổ theo cùng mẫu, được kiểm tra nội bộ và đánh giá chung. Cách này giảm chi phí chứng nhận cho từng hộ. Những việc thường phải đầu tư thêm ở hộ nhỏ: rào ngăn khu nuôi với khu ở, hố sát trùng, kho thức ăn riêng, chỗ xử lý chất thải (biogas hoặc ủ phân), và tủ thuốc có khoá.
Sai lầm hay gặp
- Ghi sổ cho có, ghi bù trước ngày đánh giá. Người đánh giá có kinh nghiệm nhận ra ngay sổ ghi một lần.
- Không ghi thời gian ngưng thuốc. Đây là lỗi nặng nhất về an toàn thực phẩm.
- Vứt bao cám, vỏ thuốc không giữ nhãn. Mất thông tin số lô khi cần truy.
- Tủ thuốc để chung với thức ăn, không khoá.
- Nghĩ chứng nhận một lần là xong. Chứng nhận có thời hạn và giám sát định kỳ.
Bắt tay làm
Hôm nay mua một quyển vở dày, chia tám phần như tám sổ ở trên, dán nhãn mép trang. Ghi ngay những gì còn nhớ về lứa heo đang nuôi: ngày nhập, nguồn, cám đang dùng, thuốc đã dùng. Từ mai, mỗi tối dành năm phút ghi. Sau một lứa, anh chị sẽ có bộ hồ sơ đầu tiên — và biết rõ trại mình hơn bất cứ lời khuyên nào.
Học thêm ở đâu
Trung tâm khuyến nông tỉnh và Trung tâm Khuyến nông quốc gia thường mở lớp tập huấn VietGAHP cho chăn nuôi heo, có phát mẫu sổ ghi chép. Sở nông nghiệp tỉnh có danh sách tổ chức chứng nhận được chỉ định. Hợp tác xã chăn nuôi trong vùng là nơi tốt để hỏi về chứng nhận theo nhóm. Thú y xã hướng dẫn cách ghi sổ thuốc và vaccine đúng.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi heo theo VietGAP là gì?
Là nuôi heo theo quy trình thực hành chăn nuôi tốt của Việt Nam, trong chăn nuôi gọi là VietGAHP. Quy trình yêu cầu chuồng trại, con giống, thức ăn, thuốc thú y, vệ sinh, chất thải đạt yêu cầu và ghi chép đầy đủ để truy xuất nguồn gốc.
VietGAP và VietGAHP khác nhau thế nào?
VietGAP là tên chung cho thực hành nông nghiệp tốt ở Việt Nam. VietGAHP là quy trình riêng cho chăn nuôi, có quy trình cho heo, gà, bò sữa và các vật nuôi khác. Người ta thường gọi chung là nuôi heo VietGAP.
Nuôi heo VietGAHP cần ghi chép những gì?
Cần ghi sổ nhập con giống, thức ăn, dùng thuốc và vaccine kèm thời gian ngưng thuốc, theo dõi heo ốm chết, vệ sinh sát trùng, khách ra vào, xử lý chất thải và xuất bán. Sổ phải ghi đều đặn, đúng thời gian.
Thời gian ngưng thuốc là gì?
Là khoảng thời gian từ lần dùng thuốc cuối cùng tới khi được phép giết mổ, để thuốc đào thải hết khỏi cơ thể heo. Mỗi thuốc có thời gian ngưng ghi trên nhãn; bán heo trước thời hạn này có thể để lại tồn dư thuốc trong thịt.
Hộ nhỏ có được chứng nhận VietGAHP không?
Được. Nhiều nơi chứng nhận theo nhóm hộ hoặc hợp tác xã, các hộ ghi sổ theo cùng mẫu và được đánh giá chung, giảm chi phí cho từng hộ. Cần hỏi trung tâm khuyến nông hoặc sở nông nghiệp tỉnh để được hướng dẫn.
