Mùi hôi trại heo: tìm nguồn mùi và giữ hoà khí với hàng xóm

Mùi hôi trại heo (lợn) đến từ phân và nước tiểu phân giải: khí amoniac khai, khí hydro sunfua mùi trứng thối, và hàng chục hợp chất mùi khác bốc lên từ chuồng, rãnh, hầm, ao, đống phân. Muốn giảm mùi phải chặn ở từng chỗ: dọn phân nhanh, giữ chuồng khô, đưa chất thải vào nơi kín, che đống ủ, trồng hàng cây chắn, và làm những việc gây mùi vào lúc gió không thổi về nhà hàng xóm. Song song là giữ liên lạc với hàng xóm: nhiều cuộc xích mích về trại heo bắt đầu từ chuyện không ai nói với ai, chứ không phải từ mùi.

Mùi đến từ đâu: đi một vòng tìm nguồn

Cách tìm nguồn: chọn một buổi chiều lặng gió, đi chậm quanh khu nuôi từ ngoài hàng rào vào trong, dừng ở từng chỗ. Ghi lại chỗ nào mùi nặng nhất. Thường người nuôi bất ngờ khi thấy nguồn mùi chính không phải chuồng mà là bể xả hầm hay một đoạn rãnh hở.

Giảm mùi ngay trong chuồng

• Dọn phân nhanh: phân nằm càng lâu, amoniac càng nhiều. Hốt phân hai lần mỗi ngày tốt hơn một lần.
• Giữ nền khô: núm uống không rỉ, nền đủ dốc, rãnh không đọng. Nền khô ít mùi hơn nền ướt rất nhiều.
• Thông gió đúng: gió đi qua chuồng mang mùi ra ngoài. Hướng gió thải của quạt hút không chĩa thẳng về nhà hàng xóm; có thể dựng tường chắn hoặc hàng cây trước quạt để luồng khí đổi hướng lên cao.
• Không để cám thừa chua trong máng, cám rơi vãi trôi vào rãnh.
• Khẩu phần cân đối: đạm thừa trong cám bị thải qua nước tiểu thành amoniac. Chọn cám đúng giai đoạn tuổi, đúng nhu cầu; chuyện khẩu phần bàn ở danh mục thức ăn.
• Đệm lót sinh học, nếu dùng, phải xới và giữ không quá ướt; đệm hỏng còn hôi hơn chuồng nền.

Giảm mùi ở đường đi của chất thải

• Rãnh có nắp, ống kín từ chuồng tới hầm thay vì mương hở dài.
• Nắp bể nạp, bể xả đậy kín; bể xả nối thẳng sang ao bằng ống thay vì chảy tràn qua mặt đất.
• Hầm biogas đủ cỡ, không quá tải: hầm quá tải nước cho ra nước gần như phân tươi, ao phía sau thối theo. Giảm nước rửa chuồng là giảm mùi.
• Ao lắng có cây thuỷ sinh phủ một phần mặt nước, vét bùn định kỳ.
• Đống ủ phân có mái, phủ bạt hoặc rơm lên mặt; nước rỉ được gom lại, không chảy lênh láng.

Chế phẩm khử mùi: dùng thế nào cho đúng

Trên thị trường có nhiều chế phẩm vi sinh dùng để phun chuồng, đổ vào rãnh, hầm hay trộn vào đống ủ, quảng cáo giảm mùi. Một số loại có tác dụng thật khi dùng đều đặn và đúng cách. Nhưng không chế phẩm nào thay được việc dọn phân và giữ chuồng khô. Lưu ý:

• Chọn sản phẩm được phép lưu hành, có hướng dẫn rõ.
• Không đổ chế phẩm lẫn với thuốc sát trùng; sát trùng diệt luôn vi sinh trong chế phẩm.
• Đánh giá bằng mũi của mình sau vài tuần dùng đều, không tin vào lời hứa "hết mùi sau một đêm".

Hàng rào cây xanh và khoảng cách

Một hàng cây dày quanh khu nuôi giúp mùi bị chặn, hoà loãng và bốc lên cao, đồng thời che tầm nhìn, giảm bụi, tạo bóng mát. Nên trồng nhiều tầng: cây cao phía ngoài, cây bụi phía trong. Chọn cây hợp đất, không rụng lá quá nhiều vào rãnh và mái chuồng. Hàng cây cần vài năm mới đủ dày, nên trồng ngay từ khi làm chuồng.

Khoảng cách giữa trại với khu dân cư theo quy định pháp luật được bàn ở danh mục chuồng trại. Ở đây chỉ nhắc: chuồng đặt cuối hướng gió chính so với nhà dân là cách giảm mùi rẻ nhất, chọn được thì chọn từ đầu.

Làm việc gây mùi vào đúng lúc

Có những việc không tránh được mùi: khuấy và hút cặn hầm, vét bùn ao, đảo đống ủ, chở phân đi bán. Gợi ý:

• Xem hướng gió: làm khi gió thổi ra phía đồng, không thổi về nhà dân.
• Tránh giờ cơm, tránh buổi trưa nóng, tránh ngày nhà hàng xóm có việc (đám cưới, giỗ).
• Báo trước cho hàng xóm gần nhất một câu: "mai em hút cặn hầm buổi sáng, chừng hai tiếng".
• Làm nhanh, gọn, đậy lại ngay.

Ruồi, muỗi và chuột: phần đi kèm mùi

Hàng xóm phàn nàn về trại heo nhiều khi là vì ruồi chứ không chỉ mùi. Ruồi đẻ trứng ở phân ướt, góc chuồng đọng, đống phân không che, cám rơi. Giảm ruồi bằng chính những việc giảm mùi: dọn phân, giữ khô, che đống ủ, vét máng. Muỗi sinh ở ao tù, rãnh đọng, vỏ bao, lốp xe chứa nước mưa quanh trại. Chuột sống quanh kho cám; giữ kho kín, cám kê cao. Nếu dùng thuốc diệt ruồi, chuột, chỉ dùng loại được phép, để xa tầm tay trẻ em và vật nuôi, không rải lên thức ăn của heo.

Giữ hoà khí với hàng xóm

Một trại heo cạnh nhà người khác cần sự chấp nhận của họ. Những việc làm được:

1. Nói trước khi làm: định xây chuồng, tăng đàn, làm hầm mới thì sang nói với hàng xóm gần nhất, nghe họ lo gì.
2. Để lại số điện thoại: "có mùi, có nước chảy sang thì gọi em". Người có số gọi trực tiếp ít khi phải đi báo xã.
3. Nghe và đến xem ngay khi có phàn nàn: đứng ở sân nhà họ ngửi, nhìn. Nhiều khi chính chủ trại không biết mùi bay sang tới đó.
4. Sửa thứ sửa được trong vài ngày: đậy nắp bể, che đống phân, sửa rãnh tràn. Cho hàng xóm thấy việc đã làm.
5. Chia lợi ích nhỏ: nhiều hộ cho hàng xóm phân ủ, chia khí biogas, nước ao cuối để tưới vườn. Người nhận lợi ích thường dễ thông cảm hơn.
6. Nếu không thoả thuận được, tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố là nơi đầu tiên ngồi lại với nhau trước khi phải lên xã.

Hàng xóm có quyền phản ánh lên Uỷ ban nhân dân xã khi bị ô nhiễm; cơ quan chức năng có thể kiểm tra việc xử lý chất thải và xử phạt nếu vi phạm. Giữ trại sạch, có hầm, có ao, có sổ ghi chép là cách vừa giảm mùi vừa có căn cứ khi bị kiểm tra.

Ba miền, ba mùa mùi

Miền Bắc: mùa đông đóng chuồng kín, sáng sớm mở bạt là lúc mùi xộc ra mạnh nhất; mùa nồm nền ướt, mùi lâu tan. Miền Trung: mùa nắng nóng, gió Tây thổi mạnh, mùi bay xa theo gió. Miền Nam: mùa mưa ao lắng dễ tràn, nước thải chảy theo mương, mùi đi theo dòng nước tới nơi khác.

Bắt tay làm: bảng kiểm mùi mỗi tháng

1. Đi vòng quanh trại từ ngoài vào trong, lúc chiều lặng gió, ghi các điểm mùi nặng.
2. Sang đứng ở cổng nhà hàng xóm gần nhất, ngửi.
3. Kiểm nắp bể nạp, bể xả, nắp rãnh.
4. Kiểm đống ủ có mái, có phủ, có gom nước rỉ.
5. Kiểm núm uống rỉ, nền đọng nước.
6. Kiểm ao: màu nước, mức nước, bèo.
7. Ghi lại việc đã sửa; tháng sau so sánh.

Học thêm ở đâu

Khuyến nông tỉnh và các viện nghiên cứu môi trường nông nghiệp có tài liệu về giảm thiểu ô nhiễm mùi trong chăn nuôi heo. Các trại mẫu nằm gần khu dân cư mà vẫn sống yên với hàng xóm là nơi đáng đến xem họ đã làm hàng rào cây, rãnh kín, lịch xả hầm thế nào. Cán bộ nông nghiệp xã có thể cho biết những phản ánh hay gặp ở địa phương để tránh trước.