Dùng khí biogas: bếp, đèn, máy phát điện và sưởi heo con

Khí biogas từ trại heo (lợn) dùng được cho bếp nấu, đèn thắp sáng, đèn và lò sưởi heo con, và với trại có nhiều khí thì chạy máy phát điện để kéo quạt, bơm, đèn chuồng. Bếp là cách dùng đơn giản và hiệu quả nhất. Máy phát điện thì cần lọc khí kỹ hơn, vì H₂S và hơi nước trong khí làm hỏng máy rất nhanh. Dùng hết khí là phần thưởng của việc vận hành hầm tốt, còn để khí thừa xì ra không khí thì vừa phí vừa nguy hiểm.

Biogas khác gas bình thế nào khi đem dùng

• Nhiệt trị thấp hơn: biogas chỉ khoảng một nửa đến hai phần ba là mêtan, phần còn lại chủ yếu là CO₂ không cháy. Cùng một nồi nước, bếp biogas cần nhiều khí hơn và lâu sôi hơn bếp gas bình.
• Áp suất thấp: đặc biệt với hầm nắp cố định khi khí sắp hết và túi nhựa. Thiết bị phải là loại làm cho áp thấp.
• Có H₂S và hơi nước: ăn mòn van, đầu đốt, động cơ.

Vì vậy thiết bị dùng gas bình không lắp thẳng vào đường biogas được. Lỗ phun, cửa gió, van đều khác. Mua thiết bị chuyên cho khí sinh học, hoặc nhờ thợ chuyển đổi đúng cách.

Bếp biogas

Bếp biogas có loại đơn, loại đôi, mặt gang hoặc mặt kính. Tài liệu thường nêu một bếp đơn tiêu thụ vài trăm lít khí mỗi giờ khi đốt to, tuỳ kiểu bếp và chất lượng khí.

Dùng bếp cho bền và an toàn

• Đặt bếp ở chỗ thoáng, có cửa sổ hoặc khe thông gió.
• Chỉnh cửa gió cho ngọn lửa xanh, ngắn, đều. Lửa vàng đỏ, có muội là thiếu gió hoặc khí kém.
• Châm lửa trước rồi mới mở van.
• Dùng nồi đáy rộng, có nắp để tận dụng nhiệt.
• Lau đầu đốt sau khi nước canh trào; thông lỗ phun định kỳ.
• Khoá van tổng khi không dùng.

Mẹo dùng khí hầm nắp cố định

Với hầm nắp cố định, áp khí cao nhất vào buổi sáng sau một đêm tích khí, giảm dần trong ngày. Việc cần lửa to như đun nước, nấu nồi lớn nên làm vào lúc áp còn cao; việc lửa nhỏ để sau. Lắp đồng hồ áp gần bếp để biết còn bao nhiêu khí.

Đèn biogas

Đèn biogas có mạng đèn (lưới sợi đặc biệt) phát sáng khi bị nung nóng, giống đèn măng sông. Trước đây, ở nơi chưa có điện lưới, đây là nguồn sáng quan trọng. Hiện nay điện đã về hầu hết các thôn, đèn biogas chủ yếu dùng ở chuồng, nhà kho, hoặc dự phòng khi mất điện.

• Mạng đèn rất giòn sau lần đốt đầu; chạm nhẹ là vỡ.
• Đèn sinh nhiệt và đốt oxy, treo xa vật dễ cháy, ở nơi thoáng.
• Đèn ánh sáng yếu hơn đèn điện; không nên dùng làm nguồn sáng chính cho việc cần nhìn kỹ như kiểm heo đẻ.

Sưởi heo con bằng biogas

Hộ nuôi nái có hầm thường dùng khí sưởi cho heo con thay đèn hồng ngoại điện vào mùa rét, nhất là ở miền Bắc. Có hai kiểu: đèn sưởi khí đặt trên ô úm (bức xạ nhiệt xuống như đèn hồng ngoại), và lò sưởi khí đặt trong chuồng.

Cần cẩn thận hơn sưởi điện vì có ngọn lửa trong chuồng:

• Chuồng phải thoáng: đốt khí tiêu tốn oxy và sinh CO₂, có thể sinh CO nếu cháy không hết. Ô úm che kín quá với đèn khí bên trong là nguy hiểm.
• Treo chắc, xa rơm, bao tải; có lồng bảo vệ.
• Đường ống vào chuồng phải chắc, treo cao, heo không với tới; van khoá riêng cho từng đèn.
• Mùa đông khí ít: đúng lúc cần sưởi nhiều nhất thì hầm cho ít khí. Tính trước: nếu hầm không đủ khí cho cả nấu ăn lẫn sưởi suốt đêm, phải có nguồn sưởi điện dự phòng. Heo con không chờ được tới khi hầm hồi.
• Đêm phải có người kiểm: lửa tắt do khí hết hoặc nước đọng trong ống, khí vẫn xì ra.

Kết cấu ô úm và nhiệt độ cho heo con được bàn ở danh mục chuồng trại và sinh sản.

Máy phát điện chạy biogas

Với trại có lượng khí lớn, chạy máy phát điện là cách biến khí thành điện cho quạt chuồng, bơm, đèn. Có máy phát chế tạo riêng cho khí sinh học, và có máy xăng, dầu được chuyển đổi để chạy khí.

Ba thứ phải có

1. Lọc H₂S: H₂S cháy trong động cơ tạo axit, ăn mòn xi lanh, xupap, làm dầu máy mau hỏng. Bộ lọc thường là bình chứa vật liệu khử H₂S như phoi sắt, oxit sắt hoặc vật liệu chuyên dụng; vật liệu lọc phải thay hoặc tái sinh định kỳ theo hướng dẫn.
2. Tách nước: hơi nước ngưng trong ống, đi vào máy làm chạy giật, chết máy. Cần bẫy nước, bình tách ẩm trước máy.
3. Đủ lưu lượng và áp ổn định: máy cần khí đều. Hầm nhỏ không đủ khí cho máy lớn; máy chạy được vài phút rồi tắt. Nhiều trại có túi chứa khí hoặc quạt tăng áp trước máy.

Lưu ý vận hành

• Thay dầu máy thường xuyên hơn máy chạy xăng, dầu, theo hướng dẫn nhà sản xuất.
• Đặt máy ở nơi thoáng, có mái che, khí xả dẫn ra ngoài; không chạy máy trong phòng kín.
• Đấu máy vào hệ điện trại qua cầu dao chuyển nguồn do thợ điện lắp; không đấu tắt vào lưới điện chung, tránh dòng điện ngược nguy hiểm cho thợ điện lực.
• Khi mất điện lưới mà chuồng kín cần quạt, máy phát biogas chỉ đáng tin nếu hầm đủ khí vào thời điểm đó; trại chuồng kín vẫn nên có máy phát dầu dự phòng.

Tính xem đầu tư máy phát biogas có đáng không là chuyện kinh tế trại, được bàn ở danh mục riêng.

Những cách dùng khác

• Đun nước nóng rửa dụng cụ, nấu nước sôi cho người.
• Nấu cám, nấu thức ăn: thức ăn thừa từ bếp, nhà hàng nếu dùng cho heo phải được nấu chín kỹ để tránh đưa mầm bệnh vào chuồng; nhiều người chọn không dùng thức ăn thừa nữa. Chuyện này bàn ở danh mục thức ăn và phòng bệnh.
• Chia khí cho hàng xóm: một số nơi nông thôn kéo ống chia khí cho nhà bên cạnh. Ống phải chắc, đi an toàn, mỗi nhà có van khoá; hai bên hiểu rõ quy tắc an toàn như nhau.

Khí thừa: đừng xả bừa

Mùa nóng, hầm thường dư khí. Xả khí thừa ra không khí là thải mêtan, một khí nhà kính mạnh, lại tạo nguy cơ cháy nổ quanh hầm. Cách xử lý:

• Dùng thêm: đun nước, nấu cám, chia khí.
• Với hầm nắp cố định, khi áp cao quá, dịch tự đẩy sang bể điều áp; không đục thêm lỗ xả.
• Trại lớn có hầm phủ bạt cần thiết bị đốt bỏ khí thừa an toàn hoặc máy phát dùng hết khí; việc này do đơn vị thiết kế lắp.

Bắt tay làm: kiểm hệ thống dùng khí mỗi tháng

1. Quét nước xà phòng mọi mối nối từ hầm tới bếp, đèn, máy.
2. Xả bẫy nước, bình tách ẩm.
3. Xem van có gỉ, kẹt không; xem ống có chỗ võng, bẹp, chuột cắn.
4. Vệ sinh đầu đốt bếp, kiểm màu lửa.
5. Với máy phát: kiểm vật liệu lọc H₂S, dầu máy.
6. Với sưởi heo con: kiểm chỗ treo, lồng bảo vệ, khoảng cách tới rơm.

Học thêm ở đâu

Thợ của Chương trình khí sinh học thường bán và lắp kèm bếp, đèn, van chuyên dụng; hỏi họ về thiết bị đã được kiểm chứng ở vùng mình. Khuyến nông tỉnh và các trại mẫu dùng máy phát biogas là nơi nên đến xem trước khi đầu tư máy phát. Đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị, nhất là phần lọc khí và bảo dưỡng.