Tái đàn heo sau dịch: làm sạch, để trống chuồng, nuôi heo thử và nhập lại

Tái đàn heo sau dịch phải đi đủ năm bước: chờ địa phương đủ điều kiện, làm sạch và tiêu độc toàn bộ chuồng, để trống chuồng, nuôi thử vài con heo để kiểm tra, rồi mới nhập lại đàn từ nguồn rõ ràng, có kiểm dịch, nhập từng phần. Bỏ bước nào cũng có thể mất đàn lần hai — nhất là với dịch tả heo châu Phi, loại virus sống rất dai trong môi trường. Thời gian cụ thể của từng bước theo hướng dẫn của cơ quan thú y nơi mình, không tự đặt.

Bài này đi từ góc tổ chức và tiền bạc của việc tái đàn. Đặc điểm từng bệnh, cách nhận biết và khai báo có ở danh mục phòng bệnh.

Bước 1: Chờ điều kiện, không chờ giá

Sau dịch, giá heo ở vùng thường lên vì thiếu nguồn. Đó là lúc nhiều người nóng ruột thả lại. Nhưng điều quyết định ngày tái đàn là tình hình dịch, không phải giá:

• Ổ dịch ở xã đã được cơ quan thú y công bố hết dịch, hoặc đã qua khoảng thời gian không phát sinh ca mới theo quy định.
• Các trại xung quanh không còn heo ốm chết bất thường.
• Cán bộ thú y xã đã kiểm tra chuồng nhà mình, đồng ý cho tái đàn.

Hỏi thẳng thú y xã: "Nhà em được tái đàn chưa, cần làm gì trước?" Đừng nghe theo hàng xóm hay người bán heo giống.

Bước 2 và 3: Làm sạch, tiêu độc rồi để trống chuồng

Bước 2: Làm sạch và tiêu độc — kỹ hơn mình nghĩ

Virus bám ở phân khô, chất độn, kẽ nền, gầm máng, dụng cụ, quần áo, xe. Quy trình chung mà tài liệu thú y khuyến cáo đi theo thứ tự:

1. Dọn sạch: hót toàn bộ phân, chất độn chuồng, thức ăn thừa, theo hướng dẫn thú y về cách xử lý (không đổ ra ao, mương, ruộng).
2. Tháo rời những gì tháo được: máng, tấm chắn, ô úm, đèn.
3. Rửa bằng nước, cọ kỹ chỗ bám bẩn. Thuốc sát trùng không ngấm được qua lớp phân.
4. Để khô.
5. Phun sát trùng theo loại và nồng độ thú y hướng dẫn, phun nhiều lần cách nhau.
6. Quét vôi nền, tường, rắc vôi lối đi, quanh chuồng.
7. Xử lý dụng cụ, kho cám: cám cũ còn lại trong kho, bao bì, ủng, quần áo làm chuồng.
8. Diệt chuột, ruồi, sửa rào để chó mèo, gà vịt không vào.

Chuồng nền đất, vách gỗ, mái lá rất khó tiêu độc triệt để. Nhiều nơi khuyên cải tạo nền, thay vách trước khi tái đàn. Đây là khoản chi phải tính.

Bước 3: Để trống chuồng

Sau tiêu độc, chuồng phải để trống một thời gian. Với dịch tả heo châu Phi, hướng dẫn của cơ quan thú y và các tài liệu quốc tế đều yêu cầu thời gian trống chuồng tính bằng tuần trở lên, kèm sát trùng lặp lại trong thời gian đó. Thời gian cụ thể nhà mình nghe theo thú y xã.

Trong thời gian trống, tranh thủ làm những việc khó làm khi có heo: sửa mái, làm lại rãnh thoát nước, lắp rào, làm hố sát trùng ở cổng, chia khu sạch – khu bẩn, chỗ thay đồ trước khi vào chuồng.

Bước 4: Nuôi heo thử

Trước khi nhập cả đàn, thả vài con heo vào các ô đã tiêu độc — giới chăn nuôi gọi là heo thử hay heo chỉ điểm. Nuôi chúng một thời gian và theo dõi hằng ngày: ăn uống, thân nhiệt, dáng đứng, phân. Có nơi thú y lấy mẫu xét nghiệm cuối giai đoạn.

• Heo thử khoẻ suốt thời gian theo dõi: dấu hiệu tốt để nhập tiếp.
• Heo thử ốm, sốt, chết: báo ngay thú y, dừng tái đàn, làm lại từ bước tiêu độc.

Vài con heo thử tốn ít tiền hơn rất nhiều so với mất cả đàn lần hai.

Bước 5: Nhập lại đàn

Nguồn giống

• Mua từ cơ sở giống rõ ràng, có giấy kiểm dịch, có thông tin tiêm phòng.
• Không mua heo trôi nổi, heo giá rẻ bất thường từ vùng vừa có dịch.
• Xe chở heo không vào sâu trong trại; trung chuyển ở cổng.

Nhập từng phần

Không nhất thiết lấp đầy chuồng ngay. Nhập trước một phần, nuôi ổn định một lứa, rồi mới mở rộng. Cách này đỡ rủi ro dịch và đỡ áp lực vốn.

Cách ly heo mới

Heo mới về nuôi ở ô riêng một thời gian theo hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi rồi mới nhập với heo đã có. Vaccine dùng loại nào, lúc nào, theo lịch của thú y địa phương và hướng dẫn của nhà sản xuất.

Tiền cho tái đàn: tính trước đủ khoản

Tái đàn là đầu tư lại gần như từ đầu, trong lúc trại không có thu. Các khoản (mọi con số dưới đây là ký hiệu, điền theo giá thật nơi mình):

Một phép tính đơn giản giúp tránh vỡ nợ: tổng tiền cần trước khi bán được lứa heo đầu tiên = (tiêu độc + cải tạo + heo thử + giống + cám lứa đầu + thú y) + chi phí sống × số tháng chờ. Ví dụ giả định: nếu chuồng trống 2 tháng, nuôi thử 1 tháng, lứa đầu nuôi 4 tháng thì phải chuẩn bị tiền sống cho khoảng 7 tháng không có thu từ heo.

Tiền hỗ trợ của Nhà nước cho heo phải tiêu huỷ (nếu có, với hộ đã khai báo đúng) giúp một phần, nhưng thường không đủ cho toàn bộ chi phí tái đàn. Đừng tính nó là nguồn chính.

Sai lầm hay gặp khi tái đàn

• Tái đàn khi vùng còn dịch vì thấy giá cao.
• Chỉ phun thuốc sát trùng mà không dọn rửa — thuốc không tới được virus.
• Dùng lại cám, chất độn cũ còn trong kho.
• Mua heo giống trôi nổi rẻ.
• Thả đầy chuồng ngay một lần, vay nặng để mua giống.
• Sau vài tháng yên ổn lại lơi lỏng: cho thương lái vào chuồng, mượn dụng cụ của nhà bên.

Bắt tay làm: lịch tái đàn trên một tờ giấy

1. Ngày thú y xã cho phép tái đàn: ______
2. Ngày dọn, rửa, tiêu độc lần 1, 2, 3: ______
3. Việc sửa chữa trong thời gian trống: ______
4. Ngày thả heo thử, số con: ______; ngày kết thúc theo dõi: ______
5. Kết quả theo dõi (thú y ký xác nhận nếu được): ______
6. Ngày nhập đợt 1, nguồn giống, số con: ______
7. Ngày nhập đợt 2 (nếu có): ______

Treo tờ này ở cổng chuồng. Nó nhắc cả nhà không nóng vội, và là bằng chứng khi làm việc với thú y, ngân hàng hay công ty gia công.

Học thêm ở đâu

• Thú y xã, trạm thú y: điều kiện tái đàn ở địa phương, hướng dẫn tiêu độc, heo thử, xét nghiệm.
• Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) có các hướng dẫn về phòng chống dịch tả heo châu Phi và tái đàn; tài liệu của FAO và WOAH về an toàn sinh học cho trại nhỏ.
• Trung tâm khuyến nông tỉnh: lớp an toàn sinh học, tham quan trại tái đàn thành công.