Cùng vào cùng ra (tiếng Anh: all in, all out) là cách nuôi heo theo lứa: cả lứa heo nhập vào một chuồng hoặc một ô cùng lúc, xuất ra cùng lúc, sau đó chuồng được dọn, rửa, sát trùng và để trống một thời gian rồi mới nhập lứa mới. Mục đích là cắt đứt vòng lây bệnh từ lứa cũ sang lứa mới. Hộ nhỏ có thể áp dụng theo từng ô hoặc từng dãy, không cần cả trại.
Vì sao nuôi gối đầu dễ sinh bệnh
Nhiều hộ nuôi theo kiểu gối đầu: còn vài con lứa cũ chưa bán, đã nhập thêm heo con mới vào cùng chuồng; con nào lớn thì bán, chỗ trống lại bù heo mới. Cách này tận dụng chuồng nhưng có ba vấn đề lớn:
- Heo lớn truyền mầm bệnh cho heo nhỏ. Heo lớn có thể mang mầm bệnh hô hấp, tiêu hoá ở mức không biểu hiện, nhưng heo con mới về sức đề kháng chưa đủ thì phát bệnh.
- Chuồng không bao giờ trống. Không có lúc nào rửa sạch, sát trùng triệt để, để khô. Mầm bệnh trong kẽ nền, trong phân tồn đọng tích luỹ qua các lứa.
- Khó quản lý. Mỗi con một tuổi, một nhu cầu cám, một lịch tiêm. Không tính được hiệu quả từng lứa.
Người nuôi lâu năm hay kể chuyện chuồng "càng nuôi càng xuống": lứa đầu heo lớn đẹp, lứa sau chậm hơn, ho nhiều hơn, đến lứa thứ năm thứ sáu thì heo còi cọc. Rất nhiều khi lý do là nuôi gối đầu không bao giờ để chuồng nghỉ.
Một vòng cùng vào cùng ra gồm những gì
- Nhập cả lứa cùng lúc, cùng nguồn, cùng cỡ, vào ô đã sạch và khô.
- Nuôi theo một chương trình thức ăn, tiêm phòng chung cho cả lứa.
- Xuất hết cả lứa trong một khoảng thời gian ngắn.
- Dọn sạch: cào hết phân, thức ăn thừa, đệm lót cũ (nếu có), tháo máng, núm uống có thể tháo.
- Ngâm và rửa: làm ướt bề mặt để phân khô mềm ra, rồi rửa kỹ bằng nước, có xà phòng hoặc chất tẩy rửa, chà vào góc, kẽ, chân tường, dưới sàn.
- Để khô. Chất sát trùng tác dụng kém trên bề mặt còn bẩn, còn đọng nước.
- Sát trùng bằng chất sát trùng được phép, pha và dùng theo hướng dẫn trên nhãn và hướng dẫn của thú y.
- Để trống, để khô một thời gian trước khi nhập lứa mới. Tài liệu kỹ thuật hay nêu khoảng vài ngày tới một tuần trở lên; sau dịch thì thời gian để trống phải theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
- Kiểm tra lại núm uống, máng, đèn, quạt, rèm trước khi nhập.
Bước rửa sạch là bước quan trọng nhất và hay bị làm qua loa nhất. Phun thuốc sát trùng lên nền còn phân bám gần như vô ích.
Hộ nhỏ áp dụng thế nào
Không cần trại hàng nghìn con mới làm được cùng vào cùng ra. Có ba mức:
| Mức | Cách làm | Phù hợp |
|---|---|---|
| Theo cả chuồng | Cả chuồng nuôi một lứa, xuất hết, dọn và để trống | Hộ nuôi một lứa mỗi lần, có thời gian nghỉ giữa lứa |
| Theo dãy hoặc gian | Chuồng chia hai, ba gian có vách ngăn kín; mỗi gian một lứa, lệch thời gian | Hộ muốn có heo bán đều đặn |
| Theo ô | Mỗi ô một lứa, xuất xong ô nào dọn ô đó | Mức tối thiểu, hiệu quả thấp hơn vì không khí và người đi lại vẫn chung |
Nếu chia gian, vách ngăn nên kín tới một độ cao đủ để heo hai bên không chạm mõm, và rãnh thoát nước không chảy từ gian heo lớn sang gian heo nhỏ. Người chăm nên làm gian heo nhỏ trước, gian heo lớn sau.
Bài toán "con đuôi" — heo chậm lớn cuối lứa
Khi nuôi theo lứa, gần như lứa nào cũng có vài con chậm lớn. Tới ngày xuất, chúng chưa đủ cân. Giữ lại thì phá nguyên tắc, bán đi thì bị trừ giá. Một số cách xử lý mà người nuôi hay chọn:
- Bán cùng lứa với giá thấp hơn, chấp nhận thiệt nhỏ để giữ chuồng sạch.
- Dồn về một ô riêng ở khu cuối, cách xa lứa mới, nuôi thêm ngắn ngày rồi bán. Ô đó dọn sạch ngay sau.
- Giảm số con đuôi từ đầu: chọn heo con đồng đều, tách con chậm lớn sớm ở giữa lứa để chúng được ăn đủ.
Không nên chuyển heo đuôi sang ô của lứa mới — đó chính là kiểu gối đầu mà cùng vào cùng ra muốn tránh.
Lập lịch lứa cho trại nhỏ
Lấy ví dụ giả định: một hộ có chuồng hai gian, mỗi gian nuôi được một lứa heo thịt. Một lứa heo thịt nuôi khoảng bốn tháng, cộng khoảng một đến hai tuần dọn và để trống. Nếu nhập gian A tháng 1, nhập gian B khoảng tháng 3, thì cứ khoảng hai tháng có một lứa heo xuất bán, tiền về đều hơn, công chăm cũng chia đều.
Lịch thực tế của mỗi hộ tuỳ nguồn heo con, thời gian nuôi thực tế và thời điểm muốn bán (ví dụ dịp Tết). Ghi lịch lên một tờ giấy dán ở cửa chuồng: ngày nhập, ngày dự kiến xuất, ngày dọn, ngày nhập tiếp.
Cùng vào cùng ra theo mùa
- Miền Bắc mùa nồm: chuồng sau khi rửa rất lâu khô. Cần thêm thời gian để trống, mở hết cửa khi trời hanh, có thể dùng quạt hoặc rắc vôi bột lên nền khô (theo hướng dẫn) để hút ẩm.
- Miền Trung mùa mưa bão: tránh nhập lứa mới ngay trước cao điểm bão lũ nếu có thể; chuẩn bị chuồng trước mùa bão có hướng dẫn riêng của các trang về thiên tai.
- Miền Nam mùa mưa: nắng xen mưa, tận dụng ngày nắng để phơi khô chuồng sau khi rửa.
Sai lầm hay gặp
- Rửa chuồng bằng vòi nước mạnh mà không cào phân trước: phân bắn tung khắp nơi, kể cả lên trần, máng.
- Sát trùng khi chuồng còn ướt sũng: thuốc loãng đi, hiệu quả giảm.
- Quên máng, núm uống, ống nước: mầm bệnh nằm ở đó, không chỉ ở nền.
- Nhập heo khi chuồng chưa khô: heo con lạnh, nền ẩm sinh bệnh.
- Dọn xong lại để dụng cụ bẩn từ chuồng khác mang vào: xẻng, chổi, ủng phải rửa luôn.
Bắt tay làm: bảng kiểm dọn chuồng giữa hai lứa
- Đã xuất hết heo, kể cả con đuôi?
- Đã cào sạch phân, đệm lót, thức ăn thừa?
- Đã tháo và rửa máng, núm uống, rèm?
- Đã rửa kỹ góc, kẽ, chân tường, dưới sàn?
- Đã để khô trước khi phun sát trùng?
- Đã sát trùng đúng hướng dẫn trên nhãn?
- Đã để trống đủ thời gian?
- Đã rửa xẻng, chổi, ủng, xe đẩy?
- Đã thử lại nước, điện, quạt, đèn?
- Đã ghi ngày dọn, ngày sát trùng vào sổ?
Học thêm ở đâu
Quy trình VietGAHP cho chăn nuôi heo có phần vệ sinh chuồng trại giữa các lứa, trung tâm khuyến nông tỉnh có bản hướng dẫn cho nông hộ. Thú y xã tư vấn chất sát trùng nên dùng và thời gian để trống phù hợp với tình hình dịch ở địa phương. Danh mục phòng bệnh trên trang này có bài riêng về an toàn sinh học cho trại heo nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Cùng vào cùng ra là gì?
Đó là cách nuôi heo theo lứa: nhập cả lứa cùng lúc, xuất hết cùng lúc, sau đó dọn, rửa, sát trùng và để trống chuồng một thời gian rồi mới nhập lứa mới. Cách này cắt vòng lây bệnh từ lứa cũ sang lứa mới.
Để trống chuồng heo bao lâu là đủ?
Tài liệu kỹ thuật thường nêu khoảng vài ngày tới một tuần trở lên sau khi đã rửa sạch và sát trùng, chuồng phải thật khô. Sau khi có dịch, thời gian để trống phải theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
Hộ nhỏ có áp dụng cùng vào cùng ra được không?
Được. Hộ nhỏ có thể làm theo cả chuồng, chia chuồng thành gian có vách kín để nuôi lệch lứa, hoặc tối thiểu theo từng ô. Chia gian kín giúp có heo bán đều mà vẫn giữ nguyên tắc.
Heo chậm lớn cuối lứa xử lý thế nào?
Có thể bán cùng lứa với giá thấp hơn, hoặc dồn về một ô riêng ở cuối khu, cách xa lứa mới, nuôi thêm ngắn ngày. Không nên chuyển heo chậm lớn sang ô của lứa mới.
Vì sao nuôi heo gối đầu dễ bệnh?
Nuôi gối đầu để heo lớn và heo nhỏ chung chuồng, mầm bệnh từ heo lớn truyền sang heo nhỏ, và chuồng không bao giờ được trống để rửa sạch, sát trùng triệt để. Mầm bệnh tích luỹ qua các lứa khiến heo ngày càng chậm lớn.
