Nuôi heo thịt từ cai sữa tới xuất chuồng: bức tranh chung ba giai đoạn

Nuôi heo thịt là đưa heo từ lúc cai sữa, khoảng 6–10 kg, tới khối lượng xuất chuồng, thường khoảng 90–120 kg với heo lai ngoại. Quãng đường này kéo dài khoảng bốn đến năm tháng và chia ba chặng: heo cai sữa, heo choai và heo vỗ béo. Mỗi chặng cần thức ăn, mật độ và chăm sóc khác nhau. Người nuôi giỏi không phải người cho ăn nhiều nhất, mà là người biết đàn heo đang ở đâu trên con đường đó.

Ba chặng của một con heo thịt

Các mốc dưới đây là khoảng tham khảo cho heo lai nhiều máu ngoại nuôi bằng cám hỗn hợp. Heo nội, heo lai ít máu ngoại, heo nuôi bằng thức ăn tự phối thường cần thời gian dài hơn.

Ở nhiều trại, chặng heo cai sữa nằm ở khu nái (heo con ở lại chuồng cai sữa vài tuần), rồi mới chuyển sang chuồng heo thịt. Hộ mua heo con về nuôi thường nhận heo khoảng 15–25 kg, tức là bắt đầu từ cuối chặng một.

Chặng một: heo mới cai sữa và heo con mới mua về

Đây là chặng nhạy cảm nhất. Heo vừa xa mẹ, đổi chuồng, đổi thức ăn, gặp bạn mới. Hệ tiêu hoá chưa quen thức ăn khô. Những việc cần làm tốt:

• Giữ ấm, không gió lùa. Heo cai sữa cần ấm hơn heo lớn nhiều. Quan sát heo nằm: chồng đống lên nhau là lạnh, nằm dạt xa nhau thở nhanh là nóng.
• Đổi cám từ từ. Nếu đổi loại cám, trộn dần cám cũ với cám mới trong vài ngày.
• Nước sạch luôn có, dễ uống. Núm uống đúng tầm cao của heo nhỏ.
• Cho ăn nhiều bữa nhỏ trong những ngày đầu thay vì đổ đầy máng một lần.
• Theo dõi phân. Phân lỏng nhiều con, heo gầy tóp nhanh là phải gọi thú y.

Cách chọn heo con và chở về an toàn có bài riêng trong danh mục này.

Chặng hai: heo choai — xây khung

Từ khoảng 25 kg, heo ăn khoẻ, lớn nhanh, xương và cơ phát triển mạnh. Nhu cầu đạm và lysine (một axit amin thiết yếu) theo tỷ lệ trong khẩu phần còn cao. Nếu khẩu phần thiếu đạm ở chặng này, heo vẫn tăng cân nhưng tích mỡ nhiều hơn, khung nhỏ, về sau khó đạt tỷ lệ nạc tốt. Cách đọc nhãn cám và khẩu phần theo giai đoạn được viết ở danh mục thức ăn.

Việc của người nuôi ở chặng này là quản lý đàn:

• Đủ chỗ ăn: heo không phải chen lấn mới ăn được.
• Đủ chỗ nằm: ô không quá chật. Chật thì heo cắn nhau, lớn không đều.
• Tách con chậm lớn: khi trong ô có một vài con tụt lại rõ rệt, dồn chúng sang ô riêng để không bị chèn.
• Ghi chép: lượng cám ăn mỗi ngày của cả ô, con nào bỏ ăn.

Chặng ba: vỗ béo — đi về đích

Từ khoảng 60 kg, heo tích mỡ nhanh dần lên. Lượng ăn mỗi ngày nhiều nhất trong đời nó, và cũng là lúc nóng ảnh hưởng mạnh nhất: heo lớn sinh nhiều nhiệt, không đổ mồ hôi được để làm mát. Mùa hè, heo vỗ béo bỏ ăn vào buổi trưa là chuyện thường; dời bữa sang sáng sớm và chiều tối mát giúp heo ăn đủ.

Câu hỏi lớn của chặng này là bán lúc nào. Nuôi càng nặng thì mỗi ký tăng thêm tốn nhiều cám hơn và heo nhiều mỡ hơn. Ngược lại, bán quá sớm thì chưa tận dụng hết sức lớn. Mốc bán hợp lý tuỳ giống, giá thị trường lúc đó và yêu cầu của người mua. Chi tiết về tăng trọng và hệ số chuyển hoá thức ăn có bài riêng; cách tính lời lỗ thuộc danh mục kinh tế trại.

Lịch việc trong một ngày ở trại nhỏ

Một lịch tham khảo cho hộ nuôi vài chục heo thịt. Giờ giấc chỉnh theo mùa và vùng.

1. Sáng sớm: đi một vòng nhìn heo trước khi cho ăn. Con nào không đứng dậy, không ra máng, nằm riêng một góc — ghi lại.
2. Cho ăn bữa sáng: để ý con nào không ăn.
3. Kiểm nước: bấm thử từng núm uống, xem nước chảy đủ không.
4. Dọn chuồng: theo cách chuồng của mình (rửa, cào phân, đảo đệm lót).
5. Trưa nắng: kiểm tra hệ thống làm mát, mái che, quạt.
6. Chiều: bữa ăn chiều, kiểm tra lại các con đã ghi buổi sáng.
7. Tối: ghi sổ: lượng cám, heo ốm, heo chết, thuốc đã dùng nếu thú y chỉ định.

Việc nhìn heo trước khi cho ăn quan trọng nhất. Lúc đổ cám, con nào cũng chạy ra, khó thấy con ốm. Trước đó, con ốm lộ rõ.

Năm nguyên tắc giữ đàn heo thịt khoẻ

• Một nguồn heo con. Mua heo con của nhiều trại trộn chung là trộn luôn mầm bệnh của nhiều nơi.
• Cùng vào cùng ra. Nuôi theo lứa, xuất hết, dọn sạch, để trống rồi mới nhập lứa mới. Có bài riêng.
• Không người lạ, không thương lái vào chuồng. An toàn sinh học có ở danh mục phòng bệnh.
• Tiêm phòng theo lịch của thú y địa phương, không tự tiêm theo lời đồn.
• Không dùng chất cấm, không trộn kháng sinh vào cám để kích thích lớn — vừa vi phạm Luật Chăn nuôi, vừa hại người ăn.

Dấu hiệu phải gọi thú y ngay

Người nuôi không chẩn đoán thay thú y được, nhưng phải nhận ra khi nào là việc gấp:

• Nhiều con cùng bỏ ăn, sốt (sờ thấy nóng, nằm li bì) trong một hai ngày.
• Heo chết đột ngột, nhất là chết nhiều con liền.
• Da đỏ tím ở tai, bụng, chân; nôn, tiêu chảy có máu.
• Heo thở dốc, ho nhiều con cùng lúc.
• Mụn nước ở mõm, móng, heo đi khập khiễng nhiều con.

Khi có những dấu hiệu này: cách ly con ốm nếu được, ngừng bán, không giết mổ, gọi thú y xã. Dịch tả heo châu Phi, lở mồm long móng, tai xanh là các bệnh phải khai báo. Chi tiết từng bệnh nằm ở danh mục phòng bệnh.

Bắt tay làm

Làm ngay ba việc này với đàn heo thịt đang có:

1. Lập một trang sổ cho mỗi ô: ngày nhập, số con, khối lượng ước lúc nhập, nguồn heo con.
2. Mỗi tuần ước cân vài con đại diện bằng thước dây (có bài hướng dẫn trong danh mục này) để biết heo có lớn đều không.
3. Ghi cám đã dùng cho mỗi ô theo bao. Cuối lứa sẽ tính được heo của mình tiêu tốn bao nhiêu cám cho một ký tăng trọng.

Học thêm ở đâu

Trung tâm khuyến nông tỉnh và Trung tâm Khuyến nông quốc gia thường có lớp kỹ thuật nuôi heo thịt an toàn sinh học, nhiều nơi miễn phí cho hộ chăn nuôi. Thú y xã là người nên quen biết đầu tiên. Đi tham quan một trại mẫu nuôi theo VietGAHP gần nhà để xem họ ghi chép và tổ chức chuồng ra sao là cách học nhanh nhất.