Heo mini làm thú cưng thông minh, sạch sẽ, quấn chủ, nhưng không "mini" như lời quảng cáo: phần lớn con trưởng thành nặng vài chục cân, sống hơn mười năm, cần chỗ để ủi, cần chế độ ăn riêng và vẫn phải tiêm phòng như heo nuôi. Heo Ỉ của Việt Nam chính là tổ tiên của giống heo bụng phệ làm thú cưng nổi tiếng ở phương Tây. Trước khi mua, nên hỏi kỹ ba điều: chỗ ở có hợp không, quy định ở phường xã thế nào, và mình có chăm được một con vật sống lâu như chó không.
Heo mini là heo gì
"Heo mini" không phải một giống chuẩn mà là tên gọi chung cho các dòng heo nhỏ con được nuôi làm thú cưng. Ở phương Tây, nổi tiếng nhất là heo bụng phệ Việt Nam (Vietnamese pot-bellied pig), có nguồn gốc từ heo Ỉ và các heo nội nhỏ con của vùng Đông Nam Á. Giữa thập niên 1980, heo bụng phệ được đưa sang Bắc Mỹ và nhanh chóng thành thú cưng thời thượng. Sau đó xuất hiện thêm các dòng lai được quảng cáo là "heo micro", "heo tách trà".
Ở Việt Nam hiện nay, heo mini bán làm thú cưng thường là heo lai, gọi theo nhiều tên như heo mini Thái, heo kiểng, có màu hồng, đen, đốm. Nguồn gốc nhiều con không rõ ràng.
Còn heo Ỉ thật ở trong nước lại là giống heo nội đang được bảo tồn gen, số lượng ít. Chuyện giống heo Ỉ, nguồn gốc và nơi giữ giống có bài riêng ở danh mục Giống heo.
Lời quảng cáo và sự thật
| Lời hay nghe | Thực tế |
|---|---|
| "Heo mini lớn chỉ bằng con mèo" | Heo con mới mua bằng con mèo; trưởng thành thường nặng vài chục cân, có con vượt xa hơn |
| "Heo tách trà, heo micro không lớn" | Không có giống heo nào dừng lớn ở cỡ đó. Heo nhỏ bất thường hay là do bị bỏ đói hoặc mua lúc còn rất non |
| "Nuôi như chó mèo" | Heo cần ủi, đào; chế độ ăn khác; luật thú y vẫn coi là heo |
| "Heo sạch, không hôi" | Đúng là heo sạch nếu có chỗ thải riêng; nhưng heo đực không thiến có mùi rất nồng |
| "Ăn gì cũng được" | Ăn tạp nhưng dễ béo phì; không nên cho ăn thức ăn thừa của người |
Lời khuyên chung của các hội nuôi heo thú cưng ở nước ngoài: muốn biết con heo con sẽ lớn tới đâu, hãy xem tận mắt heo bố và heo mẹ trưởng thành, đừng tin con số người bán nói.
Tính cách và tập tính: điều người nuôi phải biết
Thông minh và học nhanh
Heo học được tên gọi của mình, học đi vệ sinh đúng chỗ (khay cát hoặc góc sân), học mở tủ, mở cửa tủ lạnh nếu không khoá. Cũng vì thông minh nên heo nhà dễ chán. Heo buồn chán ủi thảm, cạy ván sàn, gặm chân bàn.
Phải được ủi
Ủi đất là nhu cầu tự nhiên, không bỏ được. Nhà có sân đất, có góc vườn cho heo đào là tốt nhất. Nuôi trong căn hộ không có chỗ đào thì phải có hộp đầy rơm, vải vụn, bóng nhét thức ăn để heo tìm. Bài "Heo ủi đất và mũi heo" giải thích vì sao.
Có thứ bậc với cả người
Heo sống trong đàn có thứ bậc, và heo cưng coi gia đình là đàn của nó. Một con heo được chiều mọi thứ có thể bắt đầu húc chân, cắn nhẹ trẻ nhỏ, đòi ăn bằng cách ủi ầm ĩ. Cách nuôi tốt là dạy quy tắc từ nhỏ, thưởng khi heo ngoan, không cho ăn khi heo đòi bằng cách húc.
Heo đực, heo cái
Heo đực trưởng thành không thiến có mùi rất nặng, hay đánh dấu lãnh thổ, nanh dài dần. Heo cái động dục định kỳ, lúc đó bồn chồn, kêu nhiều. Việc thiến, triệt sản phải do bác sĩ thú y làm.
Ăn uống: chỗ dễ sai nhất
- Béo phì là bệnh số một của heo cưng. Heo béo quá mỡ che mắt, khó đi lại, đau khớp. Heo trưởng thành nên nhìn thấy dáng eo, sờ được xương sườn dưới lớp mỡ mỏng.
- Không cho ăn thức ăn thừa của người, đồ ăn mặn, bánh kẹo. Ngoài chuyện béo và ngộ độc muối, thức ăn có thịt heo chưa nấu kỹ là một đường lây dịch tả heo châu Phi.
- Nước sạch luôn có. Heo cần nước nhiều, nhất là mùa nóng.
- Khẩu phần cụ thể nên hỏi bác sĩ thú y hoặc chọn thức ăn chuyên cho heo cưng, kèm rau xanh. Không tự cho heo uống thuốc, kháng sinh.
Sức khoẻ và giấy tờ
Heo cưng vẫn là heo trước pháp luật thú y
Dù nuôi trong nhà như chó mèo, heo mini vẫn mắc các bệnh của heo: dịch tả heo châu Phi, dịch tả heo cổ điển, lở mồm long móng, tai xanh. Những bệnh này phải khai báo, và nếu khu vực có dịch, con heo cưng cũng thuộc diện bị kiểm soát như heo trong trại. Vì vậy:
- Mua heo có nguồn gốc rõ, có xác nhận tiêm phòng.
- Tiêm phòng theo hướng dẫn của bác sĩ thú y và cơ quan thú y địa phương.
- Thấy heo sốt, bỏ ăn, da đổi màu, tiêu chảy ra máu: đưa đi khám ngay và nói rõ là heo, vì không phải phòng khám thú cưng nào cũng nhận heo.
- Nhà gần trại heo hoặc vùng đang có dịch: không cho heo cưng ra ngoài, người đi từ trại về phải thay đồ, rửa tay trước khi chạm vào heo.
Bệnh từ heo lây sang người
Heo có thể mang một số mầm bệnh lây sang người như liên cầu khuẩn lợn, giun sán. Rửa tay sau khi chạm heo, dọn phân; không để trẻ nhỏ hôn mõm heo; người có vết thương ở tay nên đeo găng khi dọn chuồng. Ai sốt cao sau khi tiếp xúc heo ốm thì đi khám ngay và kể rõ cho bác sĩ.
Quy định nơi ở
Nhiều đô thị có quy định hạn chế chăn nuôi gia súc trong khu dân cư, và nhiều chung cư cấm nuôi heo trong nội quy. Trước khi mua, hỏi ban quản lý toà nhà, tổ dân phố, cán bộ phường xã. Đừng để tới lúc hàng xóm phản ánh rồi mới tính.
Chi phí và thời gian: hỏi mình trước
Không nói đắt rẻ, vì mỗi nhà một khác, nhưng nên tự trả lời các câu sau trước khi mua:
- Con heo này có thể sống hơn mười năm. Mình có ở chỗ này đủ lâu, hay có kế hoạch cho nó khi chuyển nhà?
- Nó có thể nặng gấp mấy lần lúc mua. Nhà có chỗ, có sân?
- Có bác sĩ thú y nào gần nhà nhận khám heo?
- Ai chăm khi cả nhà đi vắng nhiều ngày?
- Nếu không nuôi được nữa, mình sẽ làm gì? Thả heo ra ngoài là bỏ rơi một con vật không tự sống được và có thể mang bệnh cho đàn heo quanh vùng.
Ở nhiều nước, các trại cứu hộ heo cưng nhận rất nhiều con bị bỏ vì lớn quá dự kiến. Câu chuyện đó rất dễ lặp lại ở Việt Nam.
Bắt tay làm: chuẩn bị nhà cho heo cưng
- Một góc ngủ khô, ấm, có chăn hoặc rơm.
- Một khay vệ sinh hoặc góc sân riêng, xa chỗ ngủ, chỗ ăn.
- Một chỗ cho heo ủi: góc đất ở sân, hoặc hộp rơm trong nhà.
- Khoá tủ bếp, tủ lạnh, cất thuốc, hoá chất, dây điện khỏi tầm mõm heo.
- Bóng mát và nước khi nóng; heo say nắng nhanh.
- Số điện thoại bác sĩ thú y và thú y phường xã.
Học thêm ở đâu
Hỏi bác sĩ thú y có kinh nghiệm với heo trước khi mua. Muốn hiểu heo Ỉ thật, có thể tìm thông tin từ Viện Chăn nuôi và các chương trình bảo tồn quỹ gen vật nuôi. Các bài trong danh mục này về trí khôn, tập tính ủi đất và thứ bậc đàn heo cũng là kiến thức nền cho người nuôi heo cưng.
Câu hỏi thường gặp
Heo mini lớn tối đa bao nhiêu cân?
Phần lớn heo mini trưởng thành nặng vài chục cân, tuỳ dòng và cách nuôi, có con nặng hơn nhiều. Không có giống heo nào dừng lớn ở cỡ con mèo. Cách ước tốt nhất là xem heo bố mẹ trưởng thành.
Heo mini sống được bao lâu?
Heo cưng được chăm tốt thường sống hơn mười năm. Vì vậy nuôi heo mini là cam kết lâu dài, tương tự nuôi chó.
Heo bụng phệ Việt Nam có phải heo Ỉ không?
Heo bụng phệ làm thú cưng ở phương Tây có nguồn gốc từ heo Ỉ và các heo nội nhỏ con vùng Đông Nam Á, được đưa sang Bắc Mỹ từ giữa thập niên 1980. Qua nhiều thế hệ lai, chúng đã khác heo Ỉ gốc đang được bảo tồn ở Việt Nam.
Nuôi heo mini trong chung cư được không?
Tuỳ nội quy toà nhà và quy định địa phương; nhiều chung cư không cho nuôi heo. Ngoài ra heo cần chỗ ủi, đào nên căn hộ chật rất khó đáp ứng. Hỏi ban quản lý và phường xã trước khi mua.
Heo cưng có cần tiêm phòng không?
Có. Heo cưng vẫn mắc các bệnh của heo như dịch tả heo châu Phi, dịch tả heo cổ điển, lở mồm long móng. Tiêm phòng theo hướng dẫn của bác sĩ thú y và cơ quan thú y địa phương.
