Chăm heo con theo mẹ và tập ăn sớm: cách cho heo con chịu ăn cám

Từ ngày thứ ba tới lúc cai sữa, heo con lớn nhanh nhờ sữa mẹ, nhưng sữa nái thường lên cao nhất vào khoảng tuần thứ ba rồi không theo kịp nhu cầu của cả ổ. Vì vậy người nuôi cho heo con tập ăn sớm, thường bắt đầu từ khoảng 5–7 ngày tuổi, bằng cám tập ăn chất lượng cao, ít một và thay mới nhiều lần trong ngày, kèm nước sạch riêng. Song song phải giữ cho nái ăn khoẻ, uống đủ để sữa không tụt.

Heo con lớn thế nào trong thời gian theo mẹ

Heo con lớn nhanh nhất so với khối lượng cơ thể trong mấy tuần theo mẹ. Tài liệu kỹ thuật thường ghi heo con giống ngoại có thể tăng gấp mấy lần khối lượng sơ sinh sau ba bốn tuần nếu nái nhiều sữa và chăm tốt. Con số cụ thể khác nhau nhiều theo giống, số con trong ổ và sữa mẹ, nên mỗi trại nên tự cân để biết đàn của mình.

Đường sữa của nái thường đi lên trong khoảng hai ba tuần đầu, đạt đỉnh quanh tuần thứ ba, sau đó giữ ngang hoặc giảm dần. Trong khi đó nhu cầu của heo con tăng liên tục. Khoảng chênh ngày càng rộng giữa "sữa có" và "cần ăn" là lý do phải tập ăn từ sớm — không phải để heo con bỏ sữa, mà để ruột nó quen với thức ăn rắn trước khi cai.

Tập ăn sớm: làm thế nào cho heo con chịu ăn

Thời điểm bắt đầu

Nhiều quy trình bắt đầu cho heo con làm quen với cám tập ăn từ khoảng 5–7 ngày tuổi. Tuần đầu tiên heo con ăn rất ít, gần như chỉ ngửi và nghịch — điều đó bình thường. Mục đích tuần đầu là cho nó biết mùi, biết chỗ máng.

Chọn cám tập ăn

• Dùng cám dành riêng cho heo con tập ăn, thường dạng viên nhỏ hoặc mảnh, mùi thơm, dễ tiêu. Đọc nhãn để biết dùng từ ngày tuổi nào tới ngày tuổi nào.
• Không dùng cám heo thịt hay cám nái cho heo con tập ăn — khó tiêu, dễ gây tiêu chảy.
• Luật Chăn nuôi 2018 và các văn bản hướng dẫn đã loại bỏ dần kháng sinh trộn sẵn trong thức ăn: loại dùng để kích thích tăng trọng bị loại từ năm 2021, loại trộn để phòng bệnh cho vật nuôi non chỉ được dùng trong một giai đoạn chuyển tiếp. Kháng sinh là việc điều trị theo chỉ định của thú y. Cám tập ăn tốt dựa vào nguyên liệu dễ tiêu, không dựa vào thuốc.

Cách cho ăn

• Ít một, nhiều lần. Bỏ một nhúm vào khay nông, ngày nhiều lần, đổ phần cũ đi. Cám để lâu trong ô úm ẩm sẽ ôi, heo con chê, có khi gây tiêu chảy.
• Đặt máng gần chỗ heo con hay nằm, trong vùng ấm, tránh xa chỗ heo con đi thải.
• Khay nông, rộng, dễ rửa, đủ chỗ cho nhiều con cùng ăn. Heo con là loài thích ăn theo đàn — một con ăn là cả bầy xúm vào.
• Có hộ rắc vài viên lên khay khi nái đang cho bú để heo con quen mùi. Có hộ trộn ít cám với nước ấm thành dạng sệt mấy ngày đầu. Mỗi cách đều có nơi làm tốt; quan trọng là sạch và thay mới.

Biết heo con đã chịu ăn

Nhìn khay: cám vơi đi thật chứ không chỉ bị vương vãi. Nhìn phân: heo con đã ăn cám thì phân chuyển từ vàng mềm sang màu sẫm hơn, khô hơn. Cuối giai đoạn theo mẹ, ổ nào ăn cám đều đặn thì lúc cai sữa ít bị sốc hơn hẳn.

Nước sạch cho heo con, từ những ngày đầu

Người ta hay nghĩ heo con bú mẹ thì không cần nước. Thực tế heo con uống nước từ rất sớm, nhất là khi nóng hoặc khi bắt đầu ăn cám. Thiếu nước, heo con tìm uống nước bẩn trên nền, nước tiểu, dễ tiêu chảy.

• Lắp núm uống hoặc bát uống riêng cho heo con, ở độ cao vừa tầm.
• Kiểm tra mỗi ngày nước có chảy, có sạch. Núm uống cho heo con cần lực đẩy nhẹ — núm quá cứng heo con không mở được.
• Mùa nóng miền Nam và miền Trung, nước trong ống chạy qua mái tôn có thể rất nóng; nên đi ống trong bóng mát hoặc có bồn chứa che nắng.

Giữ sữa cho nái nuôi con

Heo con lớn được bao nhiêu chủ yếu là nhờ sữa mẹ. Nái nuôi con là con heo làm việc nặng nhất trại: tiết hàng chục lít sữa mỗi ngày ở thời điểm đỉnh với nái ngoại cao sản.

• Cho ăn tăng dần sau đẻ theo hướng dẫn hãng cám, tới mức nái ăn được tối đa. Nái ăn ít trong thời gian nuôi con sẽ hao mòn cơ thể, sữa giảm, cai sữa xong chậm động dục lại.
• Nước, nước, nước. Nái nuôi con cần rất nhiều nước. Núm uống phải chảy mạnh. Nái uống không đủ thì ăn không đủ.
• Mát cho nái. Nái nóng là ăn kém, sữa tụt. Mùa hè chuồng đẻ cần quạt hoặc làm mát vùng đầu nái, trong khi ô úm vẫn ấm cho con.
• Cho ăn vào giờ mát, chia nhiều bữa trong ngày, nhất là mùa nóng.
• Theo dõi bầu vú: vú nào không có con bú sẽ cạn dần; vú nóng cứng là dấu hiệu viêm, gọi thú y.

Giảm nhiệt ô úm theo tuần

Heo con càng lớn càng chịu lạnh tốt hơn. Nhiệt độ chỗ heo con nằm giảm dần theo tuần tuổi. Không cần đo từng độ, cứ theo dáng nằm (đã viết ở bài heo con 72 giờ đầu) mà nâng đèn hoặc giảm công suất sưởi. Đến gần tuổi cai sữa, ban ngày mùa hè ở miền Nam nhiều trại tắt hẳn sưởi; mùa đông miền Bắc vẫn phải sưởi ban đêm tới tận lúc cai.

Gió lùa là kẻ thù thầm lặng: chuồng có nhiệt độ ổn mà vẫn có luồng gió chạy sát nền thì heo con ho, tiêu chảy. Cách thử đơn giản: ngồi xuống ngang tầm heo con, cầm một sợi chỉ hay dải nilon mỏng, xem nó có bay không.

Heo con còi trong ổ: làm gì

Ổ nào cũng có một hai con nhỏ hơn hẳn. Nhiều con nhỏ từ lúc sinh, nhiều con còi vì giành vú thua. Những việc làm được:

• Theo dõi xem con còi có vú riêng không. Heo con thường "định vú" trong mấy ngày đầu và giữ vú đó tới khi cai.
• Con còi được ưu tiên khay cám riêng, đặt ở chỗ ấm.
• Đánh dấu con còi để theo dõi; nếu nó còi kèm tiêu chảy kéo dài, ho, lông xù, nằm một chỗ — gọi thú y, có thể là bệnh chứ không chỉ thiếu sữa.
• Không bỏ mặc con còi trong ổ đang có bệnh: con bệnh là nguồn lây cho cả ổ.

Dấu hiệu phải gọi thú y trong thời gian theo mẹ

• Nhiều con trong ổ tiêu chảy, phân vàng, trắng, xám hoặc có máu; nôn; mất nước, mắt trũng.
• Ho, thở khó, khớp sưng, đi khập khiễng.
• Lông xù, da đỏ hoặc tím, sốt, nằm chồng đống dù ô úm đủ ấm.
• Heo con chết rải rác không rõ lý do.
• Nái bỏ ăn, sốt, sữa giảm đột ngột.

Tiêu chảy heo con, nguyên nhân và cách chăm, được viết kỹ ở danh mục Phòng bệnh. Ở đây chỉ nhắc: phát hiện sớm, giữ ấm, giữ khô, nước sạch, và gọi thú y — không tự mua kháng sinh.

Bắt tay làm: lịch việc hằng ngày ở chuồng đẻ

Nếu có cân, cân heo con theo ổ vào một ngày cố định mỗi tuần. Con số tăng trọng của ổ là thước đo tốt nhất cho cả sữa nái lẫn cách chăm.

Học thêm ở đâu

Kỹ thuật viên của hãng cám mình dùng có bảng hướng dẫn tập ăn và khẩu phần nái nuôi con cụ thể — hỏi họ. Lớp chăn nuôi heo nái của khuyến nông tỉnh và tài liệu của Trung tâm Khuyến nông quốc gia có phần chăm heo con theo mẹ. Đi xem một trại nái làm tốt trong vùng, chú ý cách họ đặt khay cám và núm uống trong ô đẻ.