Giữ ấm chuồng heo mùa rét và mùa nồm: che gió, sưởi, chống ẩm

Giữ ấm chuồng heo (lợn) mùa rét là chặn gió lùa ở độ cao heo nằm, giữ nền khô, sưởi riêng cho heo con, nhưng vẫn chừa đường cho khí ẩm và khí hôi thoát ra. Mùa nồm thì việc chính lại là chống ẩm: nền rịn nước, tường đọng hơi, heo nằm ướt cả ngày. Hai mùa này ở miền Bắc nối tiếp nhau, và sai lầm hay gặp nhất là quây kín mít chuồng đến mức heo hết lạnh nhưng ngộp hơi.

Heo nào sợ lạnh nhất

Không phải con heo nào cũng sợ lạnh như nhau. Heo lớn, nái có lớp mỡ dày chịu rét khá tốt nếu nằm chỗ khô, không gió. Heo con thì ngược lại.

Heo con sơ sinh gần như không có mỡ dự trữ và chưa tự điều chỉnh thân nhiệt tốt. Lạnh làm chúng lười bú, nằm gần mẹ để sưởi rồi bị mẹ đè. Vì thế, giữ ấm mùa đông trước hết là chuyện ô úm. Kết cấu ô úm và chuồng đẻ viết ở bài riêng; chăm heo con sơ sinh viết ở danh mục sinh sản.

Nhìn dáng heo để biết lạnh hay vừa

• Nằm chồng đống, rúc vào nhau, co chân dưới bụng: đang lạnh.
• Lông dựng, run, heo con kêu nhiều: lạnh rõ.
• Nằm nghiêng sát cạnh nhau, chạm nhẹ, thở đều: nhiệt vừa.
• Nằm duỗi tách xa nhau, xa nguồn sưởi: đang nóng, sưởi quá tay.

Với heo con trong ô úm, dáng nằm là thước đo tốt hơn nhiệt kế. Nhiệt kế treo cao chỉ đo không khí trên đầu, còn heo nằm sát nền.

Chặn gió lùa ở đúng độ cao

Không khí lạnh thổi lùa sát nền là thứ làm heo mất nhiệt nhanh nhất. Ở chuồng hở miền Bắc, gió mùa Đông Bắc lùa qua khe vách, gầm cửa, lối đi.

• Che phía gió lạnh: phía Bắc, Đông Bắc dùng bạt, rèm cuộn, cót, tấm nhựa. Che từ nền lên, kín phần dưới.
• Mở phần trên: phía trên bạt, sát mái, vẫn chừa khe để hơi ẩm và khí hôi thoát ra. Kiểu rèm cuộn từ dưới lên hay từ trên xuống có thể điều chỉnh theo ngày.
• Vá khe vách, gầm cửa: một khe nhỏ ở ngang tầm heo nằm có thể làm cả góc ô lạnh.
• Tấm chắn trong ô: với ô lớn, làm một góc có mái thấp hoặc tấm che như "hang" cho heo nằm. Thân nhiệt của đàn giữ ấm góc đó.

Giữ nền khô và ấm

Heo nằm trên nền ướt lạnh mất nhiệt nhanh gấp nhiều lần nằm trên nền khô. Mùa rét nên:

• Giảm rửa chuồng bằng nhiều nước; hốt phân khô, chỉ rửa chỗ thải.
• Rửa vào lúc trưa có nắng để nền kịp khô trước tối.
• Rải rơm khô, trấu ở chỗ nằm cho heo con, heo cai sữa. Rơm phải khô, sạch, không mốc. Thay khi ẩm.
• Kê tấm gỗ hoặc tấm nhựa ở chỗ nằm của nái và heo thịt nếu nền quá lạnh.

Sưởi: chọn nguồn nào và an toàn ra sao

Cháy chuồng do đèn sưởi là chuyện xảy ra hằng năm vào mùa rét. Đèn rơi xuống rơm, dây điện bị heo cắn chập, ổ cắm đặt thấp bị nước bắn vào. Mỗi buổi tối trước khi ngủ nên đi kiểm một vòng các đèn sưởi.

Điều chỉnh sưởi theo dáng heo: heo con chồng đống dưới đèn thì hạ đèn thấp xuống hoặc thêm đèn; heo nằm tản xa đèn thì nâng đèn lên. Theo tuần tuổi, giảm dần nhiệt để heo quen.

Đừng quây kín tới mức ngộp

Quây kín chuồng giữ ấm thì hơi ẩm từ hơi thở, nước tiểu và khí amoniac từ phân không thoát ra. Sáng ra mở bạt thấy mùi khai xộc lên cay mắt, thành mái đọng nước nhỏ giọt, đó là chuồng đang ngộp. Không khí như vậy làm heo dễ mắc bệnh đường hô hấp, kéo dài suốt mùa đông.

Nguyên tắc: chặn gió lùa phía dưới, mở thoáng phía trên. Khí ẩm, khí nóng bốc lên cao và thoát qua khe mái hoặc khe bạt trên. Trưa có nắng thì mở bớt bạt cho chuồng đổi khí. Chi tiết về thông gió và khí amoniac viết ở bài riêng trong danh mục này.

Mùa nồm: kẻ thù là hơi ẩm

Nồm ẩm thường xuất hiện ở miền Bắc vào cuối đông, đầu xuân: gió ẩm từ biển thổi vào, gặp nền, tường còn lạnh thì hơi nước đọng lại thành nước. Nền chuồng ướt rịn dù không rửa, tường chảy nước, cám để trong kho dễ ẩm mốc.

• Đóng bạt phía gió ẩm thổi vào những ngày nồm nặng, mở lại khi gió chuyển khô.
• Không rửa chuồng bằng nhiều nước; hốt phân khô, lau chỗ đọng.
• Rắc chất hút ẩm lên nền khô như trấu, mùn cưa sạch ở chỗ nằm; một số hộ rắc vôi bột ở lối đi, rãnh. Vôi bột không rắc trực tiếp lên chỗ heo con nằm vì làm khô rát da, bụi vôi ảnh hưởng mắt và đường thở.
• Bật quạt nhẹ để không khí chuyển động, nền mau khô.
• Kê cám cao, đậy kín, dùng cám theo kiểu nhập trước dùng trước. Bao cám vón cục, có mùi mốc thì không cho heo ăn.

Một câu về rét đậm, rét hại

Những đợt rét đậm, rét hại kéo dài ở miền núi phía Bắc có thể làm vật nuôi chết rét nếu không chuẩn bị. Khi có thông báo của chính quyền và khuyến nông về đợt rét, nên chuẩn bị sẵn bạt, rơm, đèn sưởi, cho heo ăn đủ năng lượng và uống nước không quá lạnh. Còn việc ứng phó thiên tai như sơ tán khi lũ thì theo hướng dẫn của địa phương.

Bắt tay làm: bảng kiểm trước mùa rét

1. Kiểm tất cả bạt, rèm: có rách không, cuộn lên hạ xuống được không, buộc chắc chưa.
2. Đi dọc chuồng một buổi có gió bấc, tìm chỗ gió lùa ngang tầm heo nằm.
3. Thay bóng đèn sưởi hỏng, kiểm xích treo, lồng bảo vệ, ổ cắm đặt cao.
4. Chuẩn bị rơm khô, trấu sạch, để chỗ kín mưa.
5. Tính lại số nái sẽ đẻ trong mùa rét để chuẩn bị đủ ô úm và đèn.
6. Kiểm kho cám: kê cao, kín, khô.
7. Gắn một nhiệt kế ngang tầm heo nằm, ghi nhiệt độ sáng sớm và chiều tối mỗi ngày.

Học thêm ở đâu

Trung tâm Khuyến nông các tỉnh miền Bắc thường ra hướng dẫn chống rét cho vật nuôi trước mùa đông, có cả cách làm ô úm, che chuồng. Cán bộ thú y xã có thể cho biết những bệnh hay bùng vào mùa rét, nồm ở địa phương để chủ động. Các hộ nuôi nái lâu năm trong xóm là nguồn mẹo rất thực tế, nhất là cách bố trí đèn sưởi và che chắn chuồng cũ.