Ước cân heo hơi bằng thước dây dựa trên hai số đo: vòng ngực (đo sát sau hai chân trước) và dài thân (từ điểm giữa hai gốc tai theo sống lưng tới khấu đuôi). Công thức hay dùng trong tài liệu khuyến nông Việt Nam: khối lượng (kg) ≈ vòng ngực² (m) × dài thân (m) × 87,5. Sai số có thể vài phần trăm tới khoảng mười phần trăm, nên hãy cân thật vài con để chỉnh hệ số cho đàn của mình.
Vì sao cần biết heo nặng bao nhiêu
Hộ nhỏ ít ai có cân heo. Nhưng không biết khối lượng thì không tính được tăng trọng, hệ số chuyển hoá thức ăn, không biết khi nào nên bán, và dễ bị ép cân khi thương lái đến bắt. Thước dây rẻ, dễ dùng, đo được khi heo còn trong ô. Không chính xác bằng cân, nhưng đủ để theo dõi heo có lớn đều không và để có một con số tham chiếu khi bán.
Đo thế nào cho đúng
Chuẩn bị
- Thước dây vải hoặc thước dây nhựa mềm dài khoảng 1,5–2 m, chia vạch tới centimet. Thước may quần áo dùng được.
- Đo lúc heo đã đứng yên, tốt nhất trước bữa ăn sáng (bụng chưa no).
- Nền phẳng, heo đứng thẳng bốn chân, đầu không cúi quá thấp, không ngẩng quá cao.
- Hai người làm dễ hơn: một người giữ heo hoặc dụ heo đứng yên bằng chút cám, một người đo.
Vòng ngực
Quàng thước quanh ngực heo, sát ngay phía sau hai chân trước (vùng nách), vuông góc với sống lưng. Kéo thước vừa khít — không lỏng, không siết lún vào da. Đọc số.
Dài thân
Đặt đầu thước ở điểm giữa đường nối hai gốc tai, kéo theo sống lưng tới khấu đuôi (chỗ gốc đuôi giáp thân). Thước nằm sát lưng theo đường cong tự nhiên. Đọc số.
Đổi cả hai số đo ra mét trước khi tính: 105 cm = 1,05 m.
Công thức và cách tính
P (kg) ≈ VN² × DT × 87,5
Trong đó VN là vòng ngực (m), DT là dài thân (m), 87,5 là hệ số kinh nghiệm được dùng nhiều trong tài liệu khuyến nông.
Ví dụ: heo có vòng ngực 1,05 m và dài thân 1,05 m.
- VN² = 1,05 × 1,05 = 1,1025
- VN² × DT = 1,1025 × 1,05 ≈ 1,158
- P ≈ 1,158 × 87,5 ≈ 101 kg
Bảng tra nhanh (hệ số 87,5)
Bảng dưới đây tính sẵn theo công thức cho một số tổ hợp hay gặp. Kết quả là ước lượng, làm tròn.
| Vòng ngực (cm) | Dài thân 80 cm | Dài thân 90 cm | Dài thân 100 cm | Dài thân 110 cm |
|---|---|---|---|---|
| 70 | ≈ 34 kg | ≈ 39 kg | ≈ 43 kg | ≈ 47 kg |
| 80 | ≈ 45 kg | ≈ 50 kg | ≈ 56 kg | ≈ 62 kg |
| 90 | ≈ 57 kg | ≈ 64 kg | ≈ 71 kg | ≈ 78 kg |
| 100 | ≈ 70 kg | ≈ 79 kg | ≈ 88 kg | ≈ 96 kg |
| 110 | ≈ 85 kg | ≈ 95 kg | ≈ 106 kg | ≈ 116 kg |
| 120 | ≈ 101 kg | ≈ 113 kg | ≈ 126 kg | ≈ 139 kg |
Lưu ý: trong thực tế, heo có vòng ngực 70 cm hiếm khi có thân dài 110 cm và ngược lại. Các ô ở góc bảng chỉ để minh hoạ cách tính.
Vì sao kết quả có thể lệch
Công thức thước dây giả định heo có một hình dáng "trung bình". Heo của từng trại khác nhau:
- Giống: heo nhiều máu Pietrain mông vai nở, thân ngắn; heo Landrace thân dài; heo nội bụng xệ. Cùng số đo, khối lượng thật khác nhau.
- Độ béo: heo béo nặng hơn so với số đo, heo gầy nhẹ hơn.
- Bụng no hay đói: vòng ngực ít đổi nhưng khối lượng thay đổi theo lượng thức ăn, nước trong bụng.
- Cách đo: siết thước chặt hay lỏng, heo đứng cong hay thẳng, chọn điểm đầu điểm cuối khác nhau — mỗi người đo một kiểu.
- Heo quá nhỏ hoặc quá lớn: công thức chính xác nhất ở khoảng heo choai đến heo xuất chuồng, kém hơn ở heo con và heo nái già.
Cũng có các công thức khác trong tài liệu nước ngoài, ví dụ công thức tính bằng inch và pound, đo dài thân theo cách khác. Đổi đơn vị sang mét và ký, chúng cho hệ số khác 87,5. Điều đó không có nghĩa công thức nào sai — mỗi công thức đi kèm một cách đo riêng. Quan trọng là đo nhất quán theo một cách và tự chỉnh hệ số.
Tự chỉnh hệ số cho đàn của mình
Đây là bước biến thước dây từ "đoán" thành công cụ đáng tin:
- Khi có dịp cân thật — lúc bán, lúc mượn được cân, lúc thương lái cân — đo thước dây những con đó ngay trước khi cân.
- Với mỗi con, tính hệ số riêng = khối lượng thật ÷ (VN² × DT).
- Lấy trung bình hệ số của ít nhất 5–10 con.
- Dùng hệ số trung bình đó thay cho 87,5 với các lứa sau, cùng giống, cùng cách đo.
Ví dụ giả định: một con cân thật 98 kg, đo được VN 1,04 m, DT 1,02 m. VN² × DT = 1,0816 × 1,02 ≈ 1,103. Hệ số riêng ≈ 98 ÷ 1,103 ≈ 88,8. Làm như vậy với mười con, được hệ số trung bình, ví dụ 89 — đó là hệ số của chuồng mình.
Dùng thước dây vào việc gì
- Theo dõi tăng trọng: mỗi tuần hoặc mỗi hai tuần đo vài con đại diện trong ô (con to, con vừa, con nhỏ). Nếu heo chững lại, xem lại cám, nước, nhiệt độ, sức khoẻ.
- Tách heo theo cỡ: thấy con nào tụt hẳn lại so với ô thì dồn sang ô riêng.
- Ước tổng khối lượng ô để tính lượng cám cần đặt.
- Chuẩn bị bán: biết heo khoảng bao nhiêu ký để có cơ sở trao đổi. Khi bán chính thức thì dùng cân thật; thước dây chỉ để tham chiếu.
Sai lầm hay gặp
- Đo vòng bụng thay vì vòng ngực. Vòng bụng to hơn và thay đổi theo bữa ăn, kết quả lệch nhiều.
- Đo dài thân từ chóp mõm. Phải bắt đầu từ giữa hai gốc tai.
- Quên đổi ra mét. Thay 105 vào công thức thay vì 1,05 sẽ ra con số vô lý.
- Mỗi lần một người đo, mỗi người một kiểu. Nên cố định người đo hoặc thống nhất cách đo.
- Tin tuyệt đối con số thước dây khi mua bán. Thước dây chỉ là ước lượng.
Bắt tay làm
Lấy thước dây, chọn ba con trong một ô: một to, một vừa, một nhỏ. Đo vòng ngực, dài thân, tính theo công thức và ghi vào sổ với ngày đo. Hai tuần sau đo lại đúng ba con đó. Lấy chênh lệch khối lượng chia số ngày là ra tăng trọng trung bình mỗi ngày. Chỉ cần làm vậy đều đặn là biết đàn heo đang lớn đúng hướng hay không.
Học thêm ở đâu
Cán bộ khuyến nông xã thường biết cách đo và có thể hướng dẫn trực tiếp một lần. Các lớp tập huấn chăn nuôi heo của trung tâm khuyến nông tỉnh hay có phần thực hành đo. Một số hợp tác xã có cân heo dùng chung, tận dụng những lần cân đó để chỉnh hệ số cho đàn của mình.
Câu hỏi thường gặp
Cách tính cân nặng heo bằng thước dây thế nào?
Đo vòng ngực sát sau hai chân trước và dài thân từ giữa hai gốc tai tới khấu đuôi, đổi ra mét. Tính khối lượng bằng vòng ngực bình phương nhân dài thân nhân hệ số, thường dùng 87,5. Ví dụ vòng ngực 1,05 m và dài thân 1,05 m cho khoảng 101 kg.
Đo vòng ngực heo ở đâu?
Quàng thước quanh ngực heo ngay sau hai chân trước, vùng nách, vuông góc với sống lưng, kéo vừa khít không siết lún da. Không đo vòng bụng vì sẽ lệch nhiều.
Ước cân heo bằng thước dây có chính xác không?
Thước dây cho kết quả ước lượng, sai số có thể từ vài phần trăm tới khoảng mười phần trăm tuỳ giống, độ béo và cách đo. Cân thật vài con để tự chỉnh hệ số sẽ giúp kết quả sát hơn nhiều.
Hệ số 87,5 có dùng cho mọi giống heo không?
Hệ số 87,5 là hệ số kinh nghiệm dùng chung, nhưng mỗi giống và mỗi đàn có hình dáng khác nhau. Tốt nhất là đo rồi cân thật 5–10 con, tính hệ số riêng bằng khối lượng thật chia cho vòng ngực bình phương nhân dài thân, rồi dùng hệ số đó cho đàn của mình.
Đo dài thân heo từ đâu đến đâu?
Đo từ điểm giữa đường nối hai gốc tai, kéo theo sống lưng tới khấu đuôi, tức chỗ gốc đuôi giáp thân. Không đo từ chóp mõm.
