Xuất chuồng heo thịt: thời gian ngưng thuốc, cách bắt heo và chở heo đúng

Xuất chuồng heo thịt cần làm đúng ba việc: bảo đảm heo đã qua hết thời gian ngưng thuốc ghi trên nhãn mọi thuốc đã dùng; bắt heo nhẹ nhàng, không đánh, không kéo tai đuôi, dồn bằng tấm chắn; và chở heo lúc trời mát, mật độ vừa phải, có giấy kiểm dịch khi đi ra khỏi tỉnh. Xe và người của thương lái không được vào khu nuôi. Heo ốm không bán, không giết mổ.

Xuất chuồng là khâu cuối, cũng là khâu dễ mất nhất

Bốn tháng nuôi có thể mất một phần chỉ trong vài giờ bắt và chở: heo chết trên xe vì nóng, heo trầy xước bị trừ giá, thịt bở do stress, hoặc tệ hơn, xe thương lái mang mầm dịch vào trại. Người nuôi lâu năm coi ngày xuất chuồng là ngày phải tỉnh táo nhất.

Trước ngày xuất: thời gian ngưng thuốc

Mọi thuốc thú y có nguy cơ để lại tồn dư trong thịt đều có thời gian ngưng thuốc ghi trên nhãn — số ngày từ lần dùng cuối cùng tới khi được phép giết mổ. Mỗi thuốc một thời gian khác nhau, có thuốc vài ngày, có thuốc dài hơn nhiều.

Việc phải làm:

1. Mở sổ dùng thuốc, xem mọi thuốc đã dùng cho ô sắp xuất trong mấy tuần gần đây.
2. Với mỗi thuốc, tra thời gian ngưng trên nhãn hoặc hỏi thú y.
3. Tính ngày sớm nhất được bán. Ngày xuất phải từ ngày đó trở đi.
4. Nếu có vài con được dùng thuốc riêng (đánh dấu bằng số tai hoặc sơn đánh dấu), giữ lại những con chưa qua thời gian ngưng.

Bán heo khi chưa hết thời gian ngưng thuốc là để lại tồn dư kháng sinh hoặc thuốc khác trong thịt — vừa hại người ăn, vừa vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Khi lò mổ, chuỗi kiểm tra tồn dư, cả lô có thể bị trả lại.

Trước khi bắt: nhịn ăn, giữ nước

Nhiều tài liệu kỹ thuật khuyên ngừng cho heo ăn một khoảng thời gian trước khi bắt chở và giết mổ — thường được nêu là khoảng nửa ngày, tuỳ quãng đường và thời gian chờ ở lò mổ. Mục đích:

• Heo bụng rỗng ít say xe, ít nôn, ít chết trên đường.
• Giảm nguy cơ vỡ ruột, nhiễm bẩn thân thịt khi giết mổ.
• Tiết kiệm phần cám mà heo ăn vào cũng không thành thịt.

Nước uống thì vẫn cho uống bình thường. Heo thiếu nước trước khi chở dễ kiệt sức, nhất là mùa nóng. Nhịn ăn quá lâu cũng không tốt — heo hao hụt cân, dễ đánh nhau, thịt có thể bị sẫm.

Bắt và dồn heo: chậm mà nhanh

Heo hoảng sợ chạy loạn, đâm vào nhau, trượt ngã, tốn thời gian hơn rất nhiều so với dồn chậm. Nguyên tắc:

• Dồn theo nhóm nhỏ, vài con mỗi lượt, không ép cả ô một lúc.
• Dùng tấm chắn (tấm ván, tấm nhựa cứng) đặt phía sau và bên hông để hướng heo đi. Heo đi theo hướng có lối mở.
• Không đánh, không đá, không dùng gậy chọc, không kéo tai, kéo đuôi, kéo chân. Vết bầm do đánh lộ rõ trên thân thịt sau giết mổ và bị trừ giá.
• Đi theo nhịp của heo. Heo hay dừng lại khi gặp bóng tối, chỗ ngoặt gấp, nền đổi màu, vũng nước, tiếng động lạ. Chờ heo nhìn rồi đi tiếp.
• Lối đi sáng, khô, không trơn. Heo thích đi từ chỗ tối ra chỗ sáng, ngại đi vào chỗ tối.
• Ít tiếng ồn. Không la hét. Nói khẽ, gõ nhẹ vào tấm chắn nếu cần.

Dụng cụ chích điện để dồn heo được dùng ở một số nơi, nhưng gây đau và stress, làm tăng thịt bở và vết thương. Hạn chế tối đa, tốt nhất là không dùng.

Cầu dẫn lên xe

Cầu dẫn từ chuồng lên thùng xe là nơi heo hay ngã và chững lại nhất.

• Độ dốc càng thoải càng tốt. Cầu quá dốc, heo không chịu đi hoặc trượt ngã.
• Mặt cầu nhám hoặc có nẹp ngang chống trượt.
• Hai bên có thành chắn kín để heo không nhìn ra ngoài và không nhảy.
• Không có khe hở giữa cầu và sàn xe.

Với hộ nhỏ, một bờ đất hoặc bục bê tông cao ngang sàn xe ở cổng trại giúp heo đi thẳng lên xe mà không cần cầu dốc.

Chở heo: những điều quyết định heo có tới nơi khoẻ mạnh

Heo nhạy stress, nhất là heo nhiều máu Pietrain, có thể chết đột ngột khi bị dồn ép, chở nóng. Dấu hiệu: thở rất nhanh, da đỏ loang, run, co cứng. Gặp dấu hiệu này phải cho heo nghỉ chỗ mát, không ép đi tiếp.

Giấy tờ khi bán và chở

• Kiểm dịch: theo Luật Thú y, động vật vận chuyển ra khỏi địa bàn cấp tỉnh phải được kiểm dịch. Liên hệ cơ quan thú y trước ngày xuất để làm thủ tục.
• Giết mổ có kiểm soát: heo nên được đưa tới cơ sở giết mổ có kiểm soát thú y. Thịt qua kiểm soát có dấu kiểm soát giết mổ.
• Phiếu cân, phiếu bán: giữ lại để ghi sổ và tính hiệu quả lứa.

An toàn sinh học ngày xuất chuồng

Xe thương lái đi qua nhiều trại trong một ngày là một trong những đường lây dịch tả heo châu Phi nguy hiểm nhất. Ngày xuất cần:

• Xe đỗ ngoài cổng, ở điểm bốc heo cố định, càng xa chuồng càng tốt.
• Người của thương lái không vào chuồng; người trong trại dồn heo ra điểm bốc.
• Heo đã ra tới điểm bốc thì không cho quay lại chuồng.
• Sau khi xe đi: rửa, sát trùng điểm bốc, lối đi, dụng cụ; người dồn heo thay đồ, tắm rửa trước khi quay vào khu nuôi.

Không bán heo ốm, không bán chạy khi có dịch

Khi đàn có dấu hiệu bệnh — sốt, bỏ ăn, chết bất thường — không xuất bán, không giết mổ, không bán rẻ cho thương lái để "gỡ vốn". Đây là cách dịch lan rộng nhanh nhất và là vi phạm pháp luật với các bệnh phải khai báo như dịch tả heo châu Phi. Báo thú y xã, làm theo hướng dẫn.

Bắt tay làm: bảng kiểm ngày xuất

1. Đã qua hết thời gian ngưng thuốc của mọi thuốc đã dùng?
2. Đã làm giấy kiểm dịch (nếu chở ra tỉnh)?
3. Đã ngừng cho ăn đúng thời điểm, vẫn cho uống nước?
4. Đã chuẩn bị tấm chắn, lối đi khô, cầu dẫn chống trơn?
5. Đã hẹn xe tới lúc trời mát?
6. Xe đỗ ngoài cổng, người ngoài không vào chuồng?
7. Đã chuẩn bị chất sát trùng cho điểm bốc sau khi xe đi?
8. Đã ghi sổ: ngày, số con, khối lượng, người mua?

Học thêm ở đâu

Cơ quan thú y cấp tỉnh hướng dẫn thủ tục kiểm dịch vận chuyển. Trung tâm khuyến nông có tài liệu về vận chuyển heo đảm bảo phúc lợi. Danh mục tập tính và phúc lợi trên trang này có bài riêng về stress ở heo khi bắt, chở, đổi chuồng.